عنکبوت (۱۳۹۸)

فیلم سینمایی

عنکبوت

تماشا و اطلاعات

انتشار۲۱ بهمن ۱۳۹۸

کشورایران

زبانفارسی

پوستر رسمی فیلم عنکبوت

عوامل اصلی

کارگردانابراهیم ایرج زاد

تهیه‌کنندهجواد نوروزبیگی

نویسندهاکتای براهنی

فیلمنامهاکتای براهنی

بر اساسپرونده واقعی سعید حنایی

عوامل فنی

موسیقیحامد ثابت

فیلم‌بردارمحمود کلاری

تدوینسهراب خسروی

تولید و انتشار

توزیع‌کنندهنمایش گستران

فروش۲٬۷۴۰٬۴۱۵٬۰۰۰ تومان

بازیگران

محسن تنابنده، ساره بیات، ماهور الوند، شیرین یزدان بخش، فرید سجادی حسینی، علی باقری، مهدی حسینی نیا، حمیدرضا هدایتی راد، جواد یحیوی، گلنوش قهرمانی، آتیه جاوید، مهدخت مولایی، نیوشا علیپور، یوسف خسروی، سحر عبداللهی

عنکبوت فیلمی ایرانی به کارگردانی ابراهیم ایرج زاد، نویسندگی اکتای براهنی و تهیه‌کنندگی جواد نوروزبیگی محصول سال ۱۳۹۸ش است. این اثر که دومین فیلم بلند سینمایی ابراهیم ایرج زاد پس از تابستان داغ محسوب می‌شود، روایتی درام و جنایی با رگه‌های پررنگ اجتماعی دربارهٔ پرونده جنایی سعید حنایی، قاتل زنجیره‌ای زنان خیابانی در مشهد طی سال‌های ۱۳۷۹ش تا ۱۳۸۰ش است. محسن تنابنده، ساره بیات و ماهور الوند از بازیگران اصلی این فیلم هستند. این اثر نخستین بار در بهمن ۱۳۹۸ش در بخش خارج از مسابقه سی و هشتمین جشنواره فیلم فجر برای رسانه‌ها به نمایش درآمد، سپس در مهر ۱۳۹۹ش در جشنواره بین‌المللی فیلم بوسان اکران جهانی شد و از ۲۶ بهمن ۱۴۰۰ش در سینماهای سراسر ایران روی پرده رفت.

داستان فیلم

داستان فیلم بر اساس پرونده واقعی سعید حنایی ساخته شده است. کارگری ساده و بنا در مشهد که به دلیل باورهای انحرافی و تعصبات شخصی، تصمیم می‌گیرد با کشاندن زنان خیابانی به خانه خود و خفه کردن آن‌ها با روسری، به زعم خود ریشه فساد را بزداید. در طول داستان، انگیزه و رفتارهای تعصب‌آمیز وی در تعامل با خانواده و قربانیان به تصویر کشیده شده و سیر اقدامات جنایت‌کارانه او تا زمان دستگیری و محاکمه توسط مراجع قضایی دنبال می‌شود.

عوامل فیلم

بازیگران

• محسن تنابنده در نقش سعید حنایی
• ساره بیات در نقش همسر سعید
• ماهور الوند در نقش افسانه (یکی از طعمه‌ها)
• شیرین یزدان بخش در نقش مادر سعید
• فرید سجادی حسینی
• علی باقری در نقش موتورساز
• مهدی حسینی نیا
• حمیدرضا هدایتی راد
• جواد یحیوی
• گلنوش قهرمانی
• آتیه جاوید
• مهدخت مولایی
• نیوشا علیپور در نقش فاطمه (دختر سعید)
• یوسف خسروی در نقش مجتبی (پسر سعید)
• سحر عبداللهی، حمید حاجی‌محمدزاده، میثم دامن‌زه، داوود ذاکری، حامد شیخی، رضا شیخ انصاری، سید جمشید حسینی، آویسا سجادی، غلامعلی رضایی و امیر سیدی.

نمایی از سکانس خانواده حنایی در فیلم عنکبوت

عوامل تولید

• کارگردان: ابراهیم ایرج زاد
• نویسنده: اکتای براهنی
• تهیه‌کننده: جواد نوروزبیگی
• جانشین تهیه‌کننده و سرمایه‌گذار: محمدصادق رنجکشان
• مدیر فیلمبرداری: محمود کلاری
• تدوین: سهراب خسروی
• موسیقی: حامد ثابت
• طراحی و ترکیب صدا: علیرضا علویان
• طراح چهره‌پردازی: مجید اسکندری
• طراح صحنه: آیدین ظریف
• طراح لباس: نازنین خزاعی
• مدیر صدابرداری: طاهر پیشوایی
• مجری طرح: امیرحسین نوروزبیگی
• مدیر تولید: شهاب علیبخشی
• جلوه‌های ویژه رایانه‌ای: سینا قویدل
• جلوه‌های ویژه میدانی: آرش آقابیک
• مدیر تدارکات: حسین میرزامحمدی
• دستیار اول کارگردان: محمدرضا کشمیری
• برنامه‌ریز: سیدجواد حسینی
• منشی صحنه: مرجان تاجیک
• مشاور رسانه‌ای: نغمه دانش آشتیانی
• عکاس: حبیب مجیدی

تولید

تصویری از پشت صحنه فیلم عنکبوت

بر اساس داده‌های ثبت‌شده در بانک فیلمنامه، طرح ابتدایی این اثر در ۴ شهریور ۱۳۹۷ش به ثبت رسید. فیلمبرداری این پروژه در شهریور ۱۳۹۸ش در تهران آغاز شد و در پاییز ۱۳۹۸ش به پایان رسید. به گفته ابراهیم ایرج زاد، با وجود وقوع رویدادهای واقعی در مشهد، به دلیل حساسیت‌های اجتماعی و عدم امکان فیلمبرداری در مشهد، مراحل فیلمبرداری در شهر دیگری انجام شد. همچنین وی برای نگارش فیلمنامه همراه با تیم تحقیق به بررسی آرشیو روزنامه‌های ایران و خراسان، مطالعه پرونده قضایی و گفتگوهای بازپرس با قاتل پرداخته و از آثار ادبی نظیر کارهای داستایوفسکی و «ترس و لرز» سورن کی‌یرکگور بهره گرفتند.

اکران و نمایش

این فیلم سینمایی نخستین بار در بامداد ۲۱ بهمن ۱۳۹۸ش در بخش خارج از مسابقه سی و هشتمین جشنواره فیلم فجر در پردیس سینمایی ملت برای اهالی رسانه به نمایش درآمد. نمایش بین‌المللی این اثر در مهر ۱۳۹۹ش در بخش «پنجره‌ای به سینمای آسیا» در جشنواره بین‌المللی فیلم بوسان کلید خورد. پس از رفع موانع ارزشیابی، اکران عمومی فیلم از ۲۶ بهمن ۱۴۰۰ش در سینماهای سراسر ایران با پخش شرکت نمایش گستران آغاز شد. همچنین اکران خصوصی این اثر در ۲ اسفند ۱۴۰۰ش در پردیس سینمایی شمیران برگزار گردید. سرانجام در ۲۸ خرداد ۱۴۰۱ش، این اثر وارد شبکه نمایش خانگی شد.

بازخورد

فروش و استقبال

بر اساس آمارهای منتشرشده، فروش گیشه این فیلم در طول ۵ ماه اکران در سینماهای سراسر ایران به رقم ۲٬۷۴۰٬۴۱۵٬۰۰۰ تومان رسید.

نقد و بررسی

نقد هنری

مهدی اصغری ازغدی در وبگاه ایران آرت، بازی محسن تنابنده در نقش سعید حنایی را همراه با جزئیات دقیق رفتار چشم و ارائه شخصیتی رعب‌آور توصیف کرد و عملکرد وی را از نقاط برجسته کارنامه بازیگری او دانست. مرتضی کوه‌مسکن در سلام‌نو، بازی ماهور الوند در نقش یکی از طعمه‌ها را متناسب و متفاوت ارزیابی کرد. در مقابل، زهره کهندل در روزنامه قدس، ضمن تمجید از دقت دکوپاژ ابراهیم ایرج زاد، پاشنه آشیل اثر را ضعف در شخصیت‌پردازی و تکیه بیش از حد بر مستند و عنکبوت آمد ساخته مازیار بهاری عنوان کرد که به زعم وی موجب مواجهه تیپیکال با کاراکترها شده است. همچنین میثم کریمی در مووی مگ به تغییر و سانسور دیالوگ معروف پسر قاتل در نسخه نهایی اشاره نمود.

نقد اجتماعی

منتقدان اجتماعی اثر را واکاوی پیامدهای تعصب، اقدام خودسرانه و نادیده گرفتن مرجعیت قانون دانستهاند. به گزارش ایران آرت، فیلمنامه با هشدار دربارهٔ خطرات پاک کردن صورت مسئله به جای حل آن، بر ضرورت تمکین از قانون تأکید می‌ورزد. پیش از اکران فیلم در جشنواره فجر، خبرگزاری مشرق در دی ۱۳۹۸ش با انتشار مطلبی ادعا کرد که محتوای فیلم‌نامه موضعی ضد مردمی داشته و در صدد شبیه‌سازی تفکر قاتل با اقدامات مربوط به حجاب و هجو احکام شرعی است. در مقابل، جواد نوروزبیگی تهیه‌کننده اثر اعلام کرد که قوه قضائیه نظر منفی نسبت به فحوا و ساخت فیلم نداشته است.

حاشیه‌ها

با نمایش فیلم سینمایی عنکبوت مقدس ساخته علی عباسی در جشنواره فیلم کن ۲۰۲۲، ابراهیم ایرج زاد در خرداد ۱۴۰۱ش با انتشار یادداشتی معترضانه، اعلام کرد که طرح فیلمنامه ۵ ماه پیش از طرح اثر علی عباسی به ثبت رسیده بود و وی را به الگوبرداری از دکوپاژ و پوستر اثر خود متهم ساخت. همچنین در اردیبهشت ۱۴۰۱ش، تصاویری از اعتراض برخی رانندگان کامیون نسبت به نمایش یک صحنه در فیلم منتشر شد که در پی آن، ابراهیم ایرج زاد با انتشار ویدیویی و گفتگو با نمایندگان آنان، توضیح داد که قصد توهین به این صنف وجود نداشته و عذرخواهی کرد.

جوایز و افتخارات

این فیلم در بخش مسابقه سی و هشتمین جشنواره فیلم فجر پذیرفته نشد و صرفاً در بخش خارج از مسابقه به نمایش درآمد. در عرصه بین‌المللی نیز در بخش «پنجره‌ای به سینمای آسیا» در جشنواره بین‌المللی فیلم بوسان (۱۳۹۹ش) به نمایش درآمد.