نبودن
فیلم سینمایی
نبودن
نبودن، فیلمی سینمایی به نویسندگی و کارگردانی علی مصفا، محصول سال ۱۳۹۹ش درام روانی، فلسفی و اجتماعی است. این اثر که محصول مشترک ایران و جمهوری چک می‌باشد، در شهر پراگ تولید شده است. در این فیلم بازیگرانی چون علی مصفا، لیلا حاتمی، مگدلنا بوروا، کلارا ملیسکوا، اوا استپانکوا، زوزانا کرونروا، زوزانا استیوینووا ملادشی و آدام واکولا به ایفای نقش پرداخته‌اند.
داستان فیلم دربارهٔ روزنامه‌نگاری ایرانی به نام روزبه است که برای تحقیق و نگارش زندگینامهٔ پدر کمونیست خود به پراگ سفر می‌کند و در آنجا با رازهایی از زندگی گذشتهٔ پدر و برادر ناتنی‌اش مواجه می‌شود. این اثر پس از عدم اکران بر روی پرده سینماهای ایران، در پلتفرم فیلیمو به صورت آنلاین به نمایش درآمد و در رویدادهای بین‌المللی از جمله چهل و پنجمین دوره جشنواره فیلم سائوپائولو و جشنواره بین‌المللی فیلم بنگلور حضور یافت.
داستان فیلم
[ویرایش | ویرایش مبدأ]
روزبه، روزنامه‌نگاری آرام و درون‌گرا، دور از زندگی بحران‌زده‌اش در تهران به پراگ سفر می‌کند تا دربارهٔ گذشتهٔ پدرش که ۵۰ سال پیش به عنوان کمونیست و عضو حزب توده پس از کودتای ۲۸ مرداد به چکسلواکی پناهنده شده بود، تحقیق کرده و زندگینامه‌ای از او بنویسد.[۱][۲] پدر روزبه که اکنون پیری دچار آلزایمر است، زمانی که در اردوگاه کمونیستی پراگ حضور داشته، با دختری ازدواج کرده و زندگی موازی تشکیل داده بود.[۱] تنها رابط اولیه روزبه با گذشتهٔ پدر، چند قطعه عکس به جا مانده از دوران کودکی است.[۳]
با ورود روزبه به پراگ و مراجعه به آپارتمانی که ۵۰ سال پیش خانهٔ پدرش بوده، با افسر پلیسی مواجه می‌شود که مشغول بررسی صحنهٔ حادثه و مرگ مشکوک در آنجا است.[۲] تشابه نام پدر روزبه با نام پدر ساکن آپارتمان، یعنی برادر ناتنی‌اش ولادیمیر، موجب جلب توجه و شک افسر پلیس می‌شود.[۲][۱] روزبه درمی‌یابد برادر ناتنی‌اش پیش از رسیدن او دچار حادثه شده و در کما به سر می‌برد.[۱] در جریان جست‌وجوهای روزبه در آپارتمان و مواجهه با جعبهٔ وسایل ولادیمیر، او کتابی با عنوان «پراگ از دوربین پلیس مخفی» پیدا می‌کند که تصویر زنی به نام آنا بر روی جلد آن نقش بسته است.[۴]
با پیشروی داستان، روزبه با ابعاد مختلفی از زندگی برادرش، همسر سابق ولادیمیر، نوهٔ آنا، ویرا و دختری کافه‌چی به نام لنکا آشنا می‌شود.[۴] روزبه پس از مرور فیلم‌ها و عکس‌های قدیمی، شنیدن پیام‌های فیس‌بوکی برادرش و بازخوانی گذشته، مروارید مونیکا را بازمی‌گرداند و آپارتمان پدر را به عنوان جبران زندگی‌های آسیب‌دیده به ویرا می‌بخشد.[۴]
عوامل فیلم
[ویرایش | ویرایش مبدأ]بازیگران
[ویرایش | ویرایش مبدأ]- علی مصفا در نقش روزبه[۱]
- لیلا حاتمی[۳]
- مگدلنا بوروا[۲]
- کلارا ملیسکوا[۲]
- اوا استپانکوا[۲]
- زوزانا کرونروا[۲]
- زوزانا استیوینووا ملادشی[۲]
- آدام واکولا[۲]
عوامل تولید
[ویرایش | ویرایش مبدأ]- نویسنده و کارگردان: علی مصفا[۲]
- تهیه‌کننده: علی مصفا[۳]
- مدیر فیلمبرداری: مسعود سلامی[۲]
- تدوین: هایده صفی‌یاری[۲]
تولید
[ویرایش | ویرایش مبدأ]ایدهٔ اولیهٔ فیلم‌نامهٔ «نبودن» برآمد از روایت‌های خانوادگی دوران کودکی علی مصفا و گفت‌وگوهای ذهنی پدرش، مظاهر مصفا، با برادر درگذشته‌اش بوده است.[۵][۶] پیش از تولد مظاهر مصفا، برادری داشته که در دو سالگی بر اثر ابتلا به آبله درگذشته بود و والدینش پس از تولد فرزند جدید، نام و شناسنامهٔ همان برادر متوفی را بر او نهاده بودند.[۶] این تجربهٔ ذهنی و مواجهه با مفهوم غیاب و حضور برادر نادیده، پایهٔ درام «نبودن» را شکل داد.[۵][۶]
علی مصفا ابتدا قصد داشت این داستان را در قالب فیلم کوتاه بسازد، اما پس از مطالعهٔ رمان «زندگی واقعی سباستین نایت» نوشتهٔ ولادیمیر ناباکوف، تصمیم به توسعهٔ آن به اثر بلند گرفت.[۵] کل مراحل تولید و فیلمبرداری این اثر در سال ۱۴۰۰ش در شهر پراگ در جمهوری چک انجام شد.[۳] تمام گفت‌وگوهای علی مصفا در نقش اصلی اثر به زبان انگلیسی انجام شده و بازیگران دیگر فیلم، به استثنای لیلا حاتمی، غیرایرانی هستند.[۳]
اکران و نمایش
[ویرایش | ویرایش مبدأ]
فیلم سینمایی «نبودن» پس از دریافت پروانه نمایش در شهریور ۱۴۰۱ش، موفق به اکران بر روی پردهٔ سینماهای ایران نگردید.[۳][۱] نخستین نمایش بین‌المللی این اثر در چهل و پنجمین دوره جشنواره فیلم سائوپائولو در کشور برزیل رقم خورد.[۳] این اثر همچنین در جشنواره بین‌المللی فیلم بنگلور در هند به نمایش درآمد.[۳]
در ۱۳ دی ۱۴۰۲ش ساعت ۱۷، فیلم «نبودن» در پانصد و شصت و نهمین برنامهٔ سینماتک خانه هنرمندان ایران به نمایش درآمد و سپس نشست نقد و بررسی آن با حضور علی مصفا، سحر عصرآزاد و مهناز رونقی برگزار گردید.[۷][۸] علاوه بر این، در ۱۲ آبان ۱۴۰۴ش نشست نقد و بررسی فیلم با حضور علی مصفا و مازیار اسلامی در دانشگاه علامه طباطبایی برگزار شد.[۵][۶] این اثر در عرصهٔ پخش خانگی نیز در پلتفرم فیلیمو به صورت آنلاین عرضه گردید.[۹][۱۰]
بازخورد
[ویرایش | ویرایش مبدأ]فروش و استقبال
[ویرایش | ویرایش مبدأ]با توجه به عدم فراهم شدن شرایط اکران عمومی فیلم «نبودن» بر روی پردهٔ سینماهای کشور، آماری از فروش گیشهٔ داخلی برای این اثر ثبت نشده است.[۱] این فیلم در فضای اکران آنلاین پلتفرم فیلیمو به نمایش درآمد.[۹][۱۰] علی مصفا در مصاحبه‌ای با انتقاد از سیاست‌های تبلیغاتی پلتفرم فیلیمو اعلام نمود که این سامانه هیچ‌گونه تبلیغاتی برای نمایش فیلم او انجام نداده و اولویت تبلیغاتی خود را منحصراً به آثار کمدی و سریال‌ها اختصاص داده است.[۱۰]
نقد و بررسی
[ویرایش | ویرایش مبدأ]نقد هنری
[ویرایش | ویرایش مبدأ]منتقدان سینمایی ساختار فیلم‌نامهٔ «نبودن» را متفکرانه، دقیق و مهندسی‌شده توصیف کرده‌اند که با ایجاد تم رازآلود به انسجام خط روایی منجر شده است.[۱] میزانسن‌های دکوپاژشدهٔ علی مصفا، کیفیت بصری فیلمبرداری مسعود سلامی و نظم منطقی تدوین هایده صفی‌یاری از نقاط قوت فنی اثر ارزیابی شده‌اند.[۱] همچنین استفاده از دو زاویه دید اول‌شخص (راوی-مشاهده‌گر و برادر ناتنی) و تلفیق زبان داستانی با لحن مستندگونه، موجب افزایش باورپذیری روایت گردیده است.[۹]
نقد اجتماعی
[ویرایش | ویرایش مبدأ]در تحلیل‌های اجتماعی، فیلم به عنوان کاوشی روان‌شناختی و فلسفی در مفاهیمی همچون حافظه، تنهایی، فقدان و مواجههٔ انسان با غیاب دیگری شناخته می‌شود.[۵][۱] بازخوانی جدال‌های کهنهٔ سیاسی و سنجش میزان تأثیرات مثبت و منفی کارنامهٔ قهرمانان گذشته بر سرنوشت نسل پس از خود، از دیگر ابعاد تحلیلی اثر برشمرده شده است.[۹] همچنین تقابل نگارش زندگینامهٔ پدر با واقعیت‌های تاریخی دورهٔ کمونیسم در چکسلواکی و بازتاب نفرت مردم بومی از آن دوران، به عنوان بعد اجتماعی درام مطرح گردیده است.[۶]
نقد سیاسی
[ویرایش | ویرایش مبدأ]از منظر سیاسی، این اثر به بازخوانی آسیب‌شناسانه و غیرشعاری مناسبات سیاسی و تاریخ معاصر جهان از دوران پس از جنگ جهانی دوم و کودتای ۲۸ مرداد پرداخته است.[۹][۱] فیلم با روایت مهاجرت اعضای حزب توده به کشورهای بلوک شرق، حیات سیاسی اعضای سابق این جریان در پراگ و پیامدهای اجتماعی و خانوادگی آن را بررسی می‌کند.[۱][۶]
حاشیه‌ها
[ویرایش | ویرایش مبدأ]- علی مصفا در گفت‌وگویی با رسانه‌ها از رویکرد پلتفرم فیلیمو در پخش آنلاین فیلم «نبودن» انتقاد کرد و اظهار داشت که مدیران این پلتفرم از انجام تبلیغات برای این اثر خودداری کرده و منت پخش آن را به دلیل اعتبار شخصی او بر سرش گذاشته‌اند.[۱۰]
جوایز و افتخارات
[ویرایش | ویرایش مبدأ]| سال | جشنواره | بخش / جایزه | دریافت‌کننده | نتیجه | منبع |
|---|---|---|---|---|---|
| ۱۴۰۱ | جشنواره بین‌المللی فیلم بنگلور | جایزه دوم بهترین فیلم | علی مصفا | برنده | [۳] |
منابع
[ویرایش | ویرایش مبدأ]- ↑ ۱٫۰۰ ۱٫۰۱ ۱٫۰۲ ۱٫۰۳ ۱٫۰۴ ۱٫۰۵ ۱٫۰۶ ۱٫۰۷ ۱٫۰۸ ۱٫۰۹ ۱٫۱۰ ۱٫۱۱ افشین، ««نبودن» داستان می‌گوید و ژست نمی‌گیرد»، جوان آنلاین، تاریخ: ۷ آذر ۱۴۰۲ش، بازدید: ۲۳ مهر ۱۴۰۵ش.
- ↑ ۲٫۰۰ ۲٫۰۱ ۲٫۰۲ ۲٫۰۳ ۲٫۰۴ ۲٫۰۵ ۲٫۰۶ ۲٫۰۷ ۲٫۰۸ ۲٫۰۹ ۲٫۱۰ ۲٫۱۱ «سکانس‌هایی از فیلم نبودن»، تابناک، تاریخ: ۲۴ بهمن ۱۴۰۲ش، بازدید: ۲۳ مهر ۱۴۰۵ش.
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ ۳٫۴ ۳٫۵ ۳٫۶ ۳٫۷ ۳٫۸ «علی مصفا همراه با لیلا حاتمی در پراگ اینبار با «نبودن»»، فیلم‌نیوز، تاریخ: ۲۹ شهریور ۱۴۰۱ش، بازدید: ۲۳ مهر ۱۴۰۵ش.
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ کفاشی، آزاده، «در انتظار جغدی خیالی به نام هِدا/ نگاهی به فیلم «نبودن»»، سینما سینما، تاریخ: ۳ آبان ۱۴۰۲ش، بازدید: ۲۳ مهر ۱۴۰۵ش.
- ↑ ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ ۵٫۴ ««نبودن»؛ بازگشت مصفا به جهان ذهن و خاطره است»، خبرگزاری موج، تاریخ: ۱۳ آبان ۱۴۰۴ش، بازدید: ۲۳ مهر ۱۴۰۵ش.
- ↑ ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ ۶٫۳ ۶٫۴ ۶٫۵ «علی مصفا: از دل روایت‌های خانوادگی‌ام فیلم ساختم + فیلم»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ: ۱۳ آبان ۱۴۰۴ش، بازدید: ۲۳ مهر ۱۴۰۵ش.
- ↑ ««نبودن» علی مصفا در سینماتک خانه هنرمندان ایران»، خبرگزاری ایلنا، تاریخ: ۹ دی ۱۴۰۲ش، بازدید: ۲۳ مهر ۱۴۰۵ش.
- ↑ حقیقی، سید امیر شایان، «از هفتمین کارگاه سینما روایت تا «نبودن» علی مصفا»، خبرگزاری مهر، تاریخ: ۹ دی ۱۴۰۲ش، بازدید: ۲۳ مهر ۱۴۰۵ش.
- ↑ ۹٫۰ ۹٫۱ ۹٫۲ ۹٫۳ ۹٫۴ «بودن یا نبودن؛ درباره آخرین فیلم علی مصفا»، فرارو، تاریخ: ۸ آذر ۱۴۰۲ش، بازدید: ۲۳ مهر ۱۴۰۵ش.
- ↑ ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ ۱۰٫۲ ۱۰٫۳ «علی مصفا: فیلیمو عمداً «نبودن» را تبلیغ نکرد و سرم منت گذاشت!»، قدس آنلاین، تاریخ: ۶ اردیبهشت ۱۴۰۳ش، بازدید: ۲۳ مهر ۱۴۰۵ش.
- فیلمهای سینمایی ۱۳۹۹
- فیلمهای ایرانی ۱۳۹۹
- فیلمهای به زبان فارسی
- فیلمهای به زبان انگلیسی
- فیلمهای درام ۱۳۹۹
- کارگردانیهای علی مصفا
- بازیگریهای علی مصفا
- بازیگریهای لیلا حاتمی
- نویسندگیهای علی مصفا
- تهیهکنندگیهای علی مصفا
- فیلمبرداریهای مسعود سلامی
- تدوینگریهای هایده صفی‌یاری
- فیلم‌ها درباره برادران
- فیلم‌ها درباره پدران
- فیلم‌ها درباره خانوادهها
- فیلم‌ها درباره حافظه
- فیلم‌ها درباره کمونیسم
- فیلم‌ها درباره مهاجرت
- فیلم‌ها درباره حزب توده
- فیلم‌ها درباره آلزایمر
- فیلم‌ها درباره روزنامهنگاران