مربای شیرین

«مربای شیرین» فیلمی ایرانی در ژانر کمدی، موزیکال و کودک و نوجوان به کارگردانی مرضیه برومند و نویسندگی فرهاد توحیدی محصول سال ۱۳۸۰ش است. این فیلم بر اساس داستان کوتاهی به همین نام نوشته هوشنگ مرادی کرمانی اقتباس شده است. تهیه کنندگی این اثر بر عهده مهدی کریمی و علی کلیج بوده و در شرکت «وراهنر» تولید شده است. از بازیگران اصلی این فیلم می‌توان به لیلا حاتمی، امیرحسین صدیق، محمدرضا شریفی‌نیا، گوهر خیراندیش، مانی نوری و ارژنگ امیرفضلی اشاره کرد. فیلم پس از ۵ سال تأخیر و توقیف، در اردیبهشت ۱۳۸۵ش در سینماهای تهران به اکران عمومی درآمد.

داستان فیلم

جلال، نوجوان سیزده‌ساله، شیشه‌ای مربا از بقالی محله می‌خرد اما هرچه تلاش می‌کند نمی‌تواند درِ آن را باز کند. او از مادر، همسایگان، معلمان، دوستان و بقال محله کمک می‌جوید ولی هیچ‌کس موفق به باز کردن درِ شیشه نمی‌شود. در ادامه مشخص می‌شود که تمام شیشه‌های مربای تولیدشده در آن کارخانه همین مشکل را دارند. جلال که از برخورد توهین‌آمیز عوامل کارخانه خشمگین است، با کمک یک دوره‌گرد نان‌خشک‌جمع‌کن از کارخانه شکایت می‌کند. مسئولان کارخانه به جای برطرف کردن عیب فنی محصول، مسابقه‌ای با موضوع باز کردن درِ شیشه مربا برگزار می‌کنند که این تمهید فریب‌کارانه موجب افزایش فروش مرباها می‌شود. جلال با شرکت در یکی از این مسابقات افشاگری کرده و مدیران کارخانه را به اتلاف سرمایه ملی متهم می‌سازد. این اقدام جلال موجب هشیاری و اعتراض عمومی شده و کارخانه در آستانه تعطیلی قرار می‌گیرد، اما مسئولان کارخانه با تطمیع و رشوه فعالیت خود را از سر گرفته و شیشه‌های جدیدی طراحی می‌کنند. در پایان، جلال و دوستانش به کارخانه رفته و از مدیر آن می‌خواهند که از آنان عذرخواهی کند.

عوامل فیلم

بازیگران

• لیلا حاتمی
• مانی نوری در نقش جلال
• محمدرضا شریفی‌نیا
• گوهر خیراندیش
• امیرحسین صدیق
• ژاله صامتی
• ارژنگ امیرفضلی
• رامین ناصرنصیر
• ابراهیم‌آبادی
• رضا فیض نوروزی
• سیامک انصاری
• حمزه علی‌اکبری
• حسین سلیمانی
• نوید جوزا
• آرمین سلیم‌مقدم
• اشکان ملک‌لی
• لیلی رشیدی
• لیلا شیرمرد
• پروانه عباسی
• علی لک‌پوریان
• مهیار مجیب
• سروش خلیلی
• غلامحسین بهرامی
• فاطمه دانش‌زاد
• حسین مؤذنی
• جهان مهربخش
• بهروز خوش‌رزم
• علی جوادی
• مریم امیرجلالی
• محمدرضا منصوری
• سعید واثق
• داوود زم
• جهانسوز فولادی
• کامران بزرگ‌منش
• آزاده خورشیددوست
• گیتی معینی
• پروین میکده
• سعیده بروجردی
• حسین شفیع
• علی عارف‌زاده
• فریبرز صدیق
• صالح فرازنده
• مجتبی میرزایی
• لطف‌الله نعمتی‌زاده
• فرهنگ فکور
• مهدیس عزیزپور
• آیسان دهقان
• یاس سنجری
• مجتبی واثق
• مهدی مهابادی
• محمدرضا درویش
• ابوالقاسم رضایی
• بیژن افشار
• جابر عزیزنیا
• بهزاد بخشنده
• یونس یزدی
• بهنام قربانی
• رامین جلیلی

عوامل تولید

• کارگردان: مرضیه برومند
• نویسنده: فرهاد توحیدی (بر اساس طرح داستانی از هوشنگ مرادی کرمانی)
• تهیه‌کنندگان: مهدی کریمی و علی کلیج
• مدیر فیلمبرداری: داریوش عیاری
• تدوین: کیانوش عیاری، امیرپژمان حبیبیان، معصومه شیخ‌زاده، حسن رشیدقامت، رضا شیروانی
• آهنگساز: بهنام ابطحی
• طراح صحنه و لباس: سهیلا نعمتی
• طراحان چهره‌پردازی: مهین نویدی و بابک شعاعی
• صدابردار: محمود سماک‌باشی
• صداگذاری و میکس: مسعود بهنام
• ترانه‌سرایان: فرهاد توحیدی، مرضیه برومند، شکوه قاسم‌نیا
• خوانندگان: هنگامه مفید، محسن چاوشی، آزاده پور، آلما صمیمی‌مفخم
• خوشنویسی: امیرحسین صدیق
• طراحی حرکات موزون: اصغر فریدی ماسوله
• مدیر تولید: اردشیر ایران‌نژاد

تولید

مراحل تولید

فیلم‌نامه مربای شیرین توسط فرهاد توحیدی و با کسب اجازه از هوشنگ مرادی کرمانی بر اساس داستان کوتاه وی به نگارش درآمد. توحیدی با اشاره به ساختار تمثیلی داستان مرادی کرمانی اعلام کرد که به دلیل عدم تمرکز قصه اولیه بر قهرمان فردی، تغییراتی ساختاری در چارچوب داستان ایجاد شد تا روایت سینمایی برای مخاطب قابل پیگیری باشد. مرادی کرمانی در واکنشی شوخ‌طبعانه دربارهٔ اقتباس سینمایی توحیدی بیان کرد: «من میوه‌ای پرورش دادم و فروختم و شما آن را به کمپوت تبدیل کردید؛ به هر حال این کمپوت از میوه من درست شده است». همچنین برای بخش‌های موزیکال اثر، ترانه‌هایی توسط توحیدی، برومند و شکوه قاسم‌نیا سروده شد و بهنام ابطحی ساخت موسیقی متن را بر عهده گرفت.

اکران و نمایش

ساخت فیلم مربای شیرین در سال ۱۳۸۰ش به پایان رسید، اما اکران عمومی آن به دلیل مشکلات اداری، مالی تهیه‌کننده و سوءتفاهم‌های نظارتی با ۵ سال تأخیر مواجه گردید. این اثر سرانجام در اردیبهشت ۱۳۸۵ش در سینماهای تهران از جمله عصر جدید، سروش، سعدی، ملت، تهران، دهکده المپیک، جی، شیدا، مرکزی، قیام، ماندانا، فردوسی، جوان، جمهوری و پارس به نمایش درآمد. همچنین در ۲۰ شهریور ۱۴۰۰ش در سالن سوره اصفهان در قالب برنامه «مروری بر آثار سینمای کودک» اکران شد. نسخه بازسازی‌شده اثر نیز در تیر ۱۴۰۲ش در بخش «سینما نوستالژی» سی و پنجمین جشنواره بین‌المللی فیلم‌های کودکان و نوجوانان در بنیاد سینمایی فارابی به نمایش گذاشته شد. در بهمن ۱۳۸۶ش، نسخه وی‌سی‌دی ۹۳ دقیقه‌ای فیلم توسط مؤسسه رسانه‌های تصویری وارد شبکه نمایش خانگی شد. این فیلم در آذر ۱۴۰۳ش به مناسبت روز جهانی کودک و تلویزیون از شبکه نمایش سیما پخش گردید.

بازخورد

فروش و استقبال

بر اساس گزارش مؤسسه سینما شهر در نیمه نخست سال ۱۳۸۵ش، فیلم مربای شیرین گیشه موفقی را تجربه نکرد و فروش آن در مقایسه با آثار پرفروش هم‌دوره مانند آتش‌بس و زیر درخت هلو پایین بود. منتقدان دلایلی چون تأخیر ۵ ساله در اکران، تغییر طرز تفکر کودکان نسبت به زمان ساخت و عدم تبلیغات مناسب را در افت استقبال مخاطبان مؤثر دانستند.

نقد و بررسی

نقد هنری

لیلی رشیدی، از بازیگران فیلم، در اردیبهشت ۱۳۸۵ش طی گفتگویی اعلام کرد که مربای شیرین واجد تمام ویژگی‌ها، جذابیت‌ها و ظرائف آثار مرضیه برومند است و فضایی باورپذیر برای کودکان دارد، هرچند تأخیر در اکران تأثیر منفی بر ارتباط مخاطب کودک با اثر گذاشته است. در مقابل، نقد منتشرشده در همشهری آنلاین ساختار اثر را «بلاتکلیف» توصیف کرد که میان جلب مخاطب کودک و بزرگسال معلق مانده است. همچنین در این نقد اشاره شد که شخصیت‌پردازی‌ها هدفمند نبوده و بازی بازیگرانی چون لیلا حاتمی و محمدرضا شریفی‌نیا نتوانسته ضعف‌های فیلم‌نامه را جبران کند.

نقد اجتماعی

از منظر اجتماعی، فیلم به موضوعاتی چون حقوق مصرف‌کننده، اعتراض به بی‌کیفیتی کالای داخلی و نقد اتلاف سرمایه‌های ملی می‌پردازد. ایستادگی یک کودک سیزده‌ساله در برابر رفتار غیرمسئولانه مدیران کارخانه و ایجاد موج هشیاری عمومی از محورهای اصلی داستان دانسته شده است.

نقد سیاسی

در دهه ۱۳۸۰ش، مسئولان سینمایی وقت از جمله عزت‌الله ضرغامی فیلم را دارای مضمون سیاسی و موضع‌گیری علیه نظام تلقی کرده و مانع نمایش آن شدند. با این حال، ضرغامی در اردیبهشت ۱۴۰۴ش در برنامه تلویزیونی «هفت» رسماً به اشتباه خود اعتراف کرد و گفت: «در آن زمان گفتم فیلم سیاسی است و علیه نظام حرف می‌زند، اما امروز می‌گویم اشتباه کردم و نظرم عوض شده است؛ نباید سرگرمی‌های مباح را بر مردم سخت کرد».

حاشیه‌ها

توقیف و تأخیر ۵ ساله اکران فیلم به دلیل برداشت‌های سیاسی مسئولان وقت، مهم‌ترین حاشیه پیرامون مربای شیرین بود که ضرغامی پس از دو دهه به اشتباه بودن آن اذعان کرد. تعبیر شوخ‌طبعانه هوشنگ مرادی کرمانی دربارهٔ تبدیل شدن داستانش به «کمپوت» نیز در رسانه‌ها بازتاب یافت.

جوایز و افتخارات

فیلم مربای شیرین در زمان اکران اولیه در جشنواره بین‌المللی فیلم‌های کودکان و نوجوانان اصفهان به نمایش درآمد و مورد استقبال کودکان قرار گرفت. همچنین در سال ۱۴۰۲ش در بخش تجلیلی «سینما نوستالژی» سی و پنجمین دوره این جشنواره حضور داشت.

سال	جشنواره	بخش	نتیجه	منبع
۱۳۸۰ش	جشنواره بین‌المللی فیلم‌های کودکان و نوجوانان	مسابقه سینمای ایران	اکران و استقبال مخاطبان کودک
۱۴۰۲ش	جشنواره بین‌المللی فیلم‌های کودکان و نوجوانان (دوره ۳۵)	سینما نوستالژی	نمایش ویژه بخش تقدیر