آب و آتش

«آب و آتش» فیلمی سینمایی به کارگردانی و نویسندگی فریدون جیرانی و محصول سال ۱۳۷۹ش است. این فیلم درام جنایی اجتماعی با نقش‌آفرینی پرویز پرستویی، لیلا حاتمی، آتیلا پسیانی، بهناز جعفری و فریماه فرجام ساخته شده است. داستان فیلم به ماجرای آشنایی یک نویسنده با زنی خیابانی و قتل مرموز همسر نویسنده می‌پردازد. این اثر به عنوان نخستین فیلم سینمایی ایرانی که به موضوع زنان خیابانی پرداخته، در نوزدهمین دوره جشنواره فیلم فجر توقیف شد و پس از انجام اصلاحات به اکران عمومی درآمد.

داستان فیلم

علی مشرقی، نویسنده، پس از جربحثی شدید با همسرش مهرانگیز، شبانه از خانه خارج می‌شود و با اتومبیلش بی‌هدف در خیابان‌ها پرسه می‌زند. او اتفاقی با زنی خیابانی به نام مریم شکوهی آشنا می‌شود و برای حمایت از او در برابر مردانی که به دنبالش هستند، او را همراهی می‌کند. مریم او را به آپارتمانش می‌برد و دفتر شعرهایش را به او نشان می‌دهد. علی با ورود مردی به نام مجید شهلا، صاحب یک بوتیک که خود را مالک مریم می‌داند، پنهان می‌شود و صبح روز بعد در بازگشت به خانه با جسد همسرش روبه‌رو می‌شود که به شکل مرموزی به قتل رسیده است. همه شواهد دال بر قتل زن توسط اوست، اما علی به قاضی دادگاه می‌گوید که در شب حادثه در خانه زنی به سر برده بود و قاضی به او مهلت می‌دهد تا آن زن را به عنوان شاهد به دادگاه بیاورد. وقتی علی برای گفتن ماجرای قتل همسرش و لزوم حضور مریم در دادگاه به آپارتمان او می‌رود با مجید روبه‌رو می‌شود. مریم در حضور مجید، آشنایی با علی را انکار می‌کند، اما در ملاقاتی دیگر به علی می‌گوید به رغم تمایلش برای کمک به او، به این دلیل که شناسنامه‌اش دست مجید است قادر به ادای شهادت در دادگاه نیست. علی مدتی بعد درمی‌یابد مریم فرزندی به نام بهار از مجید دارد و دوست صمیمی‌اش سیما، که مدت‌ها قبل نیمی از صورتش سوخته، از این بچه نگه‌داری می‌کند. علی با سیمین درخشان، مادر مریم، نیز ملاقات می‌کند و مریم که آن روز برای سرکشی و دادن داروهای مادرش آمده، از دیدن علی در آن‌جا ناراحت می‌شود و در تلاش برای فرار از علی تصادف می‌کند. علی او را در اتومبیل خود می‌گذارد و می‌خواهد به بیمارستان برساند، اما مریم مخالفت می‌کند. از طرفی، مجید در پی مریم به آپارتمان سیما می‌رود و با ضرب و شتم از او می‌خواهد به مریم تلفن کند و او را به بهانه خودکشی کردنش، به آپارتمان بکشاند. وقتی مریم و علی سراسیمه به آپارتمان سیما می‌آیند با مجید روبه‌رو می‌شوند. به درخواست مجید، علی بیرون از آپارتمان منتظر می‌ماند و لحظاتی بعد، مریم زیر مشت و لگدهای مجید جان می‌سپارد. علی که خاطراتش را بازگو می‌کند، می‌گوید که پس از حادثه مرگ مریم، قاتل همسرش نیز که یک سارق جواهرات بوده پیدا می‌شود و حالا بهار کوچک برای او یاد مادرش را زنده می‌کند.

عوامل فیلم

بازیگران

• پرویز پرستویی در نقش علی مشرقی
• لیلا حاتمی در نقش مریم شکوهی
• آتیلا پسیانی در نقش مجید شهلا (صاحب بوتیک)
• بهناز جعفری در نقش سیما
• فریماه فرجام در نقش سیمین درخشان (مادر مریم)
• عبداله اسفندیاری در نقش قاضی دادگاه
• فرشید ابراهیمیان در نقش حامد
• مهدی شیخی در نقش سرباز دادگستری
• روژانو نصیرزاده در نقش بهار (فرزند مریم)
• محمود بنفشه‌خواه در نقش مرد غریبه

عوامل تولید

• کارگردان: فریدون جیرانی
• نویسنده: فریدون جیرانی
• مدیر فیلم‌برداری: محمود کلاری
• آهنگساز: پیمان یزدانیان
• تدوین‌گر: مهرزاد مینویی
• مرکز تولید و سرمایه‌گذار: سازمان توسعه سینمایی سوره (حوزه هنری)

تولید

مراحل تولید

فیلم سینمایی «آب و آتش» به عنوان سومین فیلم بلند سینمایی فریدون جیرانی در مقام کارگردان، در سال ۱۳۷۹ش ساخته شد. مدت زمان این اثر ۸۹ دقیقه بوده و به صورت رنگی با صدای Mono و به زبان فارسی در ایران تولید شده است. این اثر محصول سازمان توسعه سینمایی سوره است. فریدون جیرانی در مصاحبه‌ای با خبرگزاری ایسنا در ۱۲ بهمن ۱۳۷۹ش به ضعف‌های زیربنایی و ساختاری سینمای ایران اشاره کرد و اعلام نمود که پس از صد سال از ورود سینما به ایران، تنها چهار لابراتوار با عمری بیش از سی سال و شانزده دوربین B.L برای تولید فیلم وجود دارد که امکانات فیلم‌برداری پاسخ‌گوی حداقل بیست تولید هم‌زمان نیست. او همچنین تحولات پس از دوم خرداد ۱۳۷۶ش را زمینه‌ساز شکل‌گیری فضای طبیعی در سینمای ایران و پرداخته‌شدن به موضوعاتی دانست که پیش از آن امکان پرداختن به آن‌ها وجود نداشت.

اکران و نمایش

فیلم سینمایی «آب و آتش» قرار بود در نوزدهمین دوره جشنواره فیلم فجر (سال ۱۳۷۹ش) حضور داشته باشد، اما پس از انتخاب توسط هیئت انتخاب، توسط معاونت سینمایی توقیف و از جدول نمایش جشنواره خارج شد. فریدون جیرانی در همان زمان (۱۲ بهمن ۱۳۷۹ش) علت عدم حضور فیلم در نوزدهمین دوره جشنواره فیلم فجر را «برخی دلایل» عنوان کرد. پس از انجام اصلاحات طبق فهرست ممیزی ارائه شده و حذف پلان‌های مسئله‌دار، این اثر پروانه نمایش دریافت کرد و به اکران عمومی درآمد.

بازخورد

فروش و استقبال

در منابع خام موجود در پروژه، داده یا آمار کمی صریحی دربارهٔ میزان فروش گیشه و استقبال مالی از این اثر ثبت نشده است.

نقد و بررسی

نقد هنری

فریماه فرجام در مصاحبه‌ای اعلام کرد که فیلم‌نامه «آب و آتش» را بسیار دوست داشته و آن را اثری متفاوت و غریب در کارنامه بازیگری خود می‌دانسته است.

نقد اجتماعی

در این اثر برای نخستین بار در سینمای ایران به موضوع و مصائب زندگی زنان خیابانی در قالب یک درام جنایی پرداخته شد و همین مسئله باعث ایجاد حساسیت‌های نظارتی و توقیف اولیه آن گردید.

نقد سیاسی

در منابع موجود در پروژه، نقد سیاسی مستقلی دربارهٔ این اثر ثبت نشده است.

حاشیه‌ها

توقیف فیلم در نوزدهمین دوره جشنواره فیلم فجر به دلیل پرداختن به موضوع زنان خیابانی، اصلی‌ترین حاشیه نمایش آن بود. در زمان خروج اثر از جدول نمایش، فریدون جیرانی سکوت کرد و حوزه هنری نیز به عنوان سرمایه‌گذار به دلیل فشارهای موجود بر تولیداتش، از واکنش خودداری نمود تا جنجالی به وجود نیاید. همچنین فریماه فرجام در مصاحبه‌ای در تاریخ ۱۶ دی ۱۳۹۳ش اعلام کرد که فریدون جیرانی با پیگیری مداوم و آوردن کیک و شیرینی او را متقاعد به مصاحبه در برنامه تلویزیونی «هفت» (پخش‌شده در ۷ بهمن ۱۳۸۹ش) کرده بود، اما به واسطه اعتمادی که از زمان همکاری در فیلم «آب و آتش» وجود داشت سوءاستفاده نمود و پس از آن مصاحبه دیگر سراغی از او نگرفت.

جوایز و افتخارات

در منابع موجود در پروژه، داده‌ای دربارهٔ دریافت جوایز یا افتخارات رسمی برای این فیلم ثبت نشده است.