بازی بزرگان

فیلم سینمایی بازی بزرگان به نویسندگی و کارگردانی کامبوزیا پرتوی و تهیه‌کنندگی محمدمهدی دادگو و عباس رنجبر، محصول سال ۱۳۶۹ش در ژانر درام و جنگی (دفاع مقدس) است. در این فیلم بازیگرانی نظیر رزگار محمدامین، رژان عمری، شادی قاضی‌پور، پوری فاطمه، یونس آتشک، علی مولایی، ابراهیم عمری، محمدابراهیم یوسفی و منصوره جابرستانی به ایفای نقش پرداخته‌اند و حسن پورشیرازی به عنوان برنامه‌ریز و دستیار کارگردان در ساخت آن همکاری داشته است. این اثر که به پیامدهای هجوم ارتش عراق به مناطق مرزی غرب ایران و سرگردانی دو کودک برای نجات یک نوزاد می‌پردازد، در جشنواره‌های داخلی و بین‌المللی متعددی به نمایش درآمده و موفق به کسب دیپلم افتخار و جایزه بهترین بازیگر نوجوان از پنجمین دوره جشنواره دفاع مقدس و نامزدی بهترین پوستر در دوازدهمین دوره جشنواره فیلم فجر شده است.

داستان فیلم

روایت فیلم در جریان تهاجم ارتش عراق و اشغال یکی از شهرهای کوچک مناطق مرزی غرب ایران آغاز می‌شود؛ جایی که با شروع بمباران سنگین، شمار زیادی از اهالی شهر کشته شده و بازماندگان با شتاب شهر را ترک می‌کنند و تنها گروه اندکی از جوانان برای پایداری در منطقه باقی می‌مانند. در هنگام فرار و تخلیه شهر، دختری هفت یا هشت ساله به نام مریم در اثر ضربه‌ای موقتاً بیهوش می‌شود و پس از بازیافتن هشیاری متوجه می‌گردد که شهر به اشغال نظامیان عراقی درآمده است. مریم در خلال سرگردانی‌های خود، نوزاد پسری را که به شکلی اتفاقی زنده مانده پیدا می‌کند و اندکی بعد با پسری ده یا یازده ساله به نام یونس آشنا می‌شود که از کاروان خروج بازمانده و به مبارزه مسلحانه مشغول است.

این دو کودک تصمیم به حفظ جان نوزاد می‌گیرند و در وضعیت بحرانی شهر، به اجبار نقش پدر و مادر او را به عهده می‌گیرند و با دشواری‌های فراوانی برای تهیه غذا و مراقبت از وی مواجه می‌شوند. در نهایت بر اثر گریه مداوم نوزاد، پناهگاه آنان توسط نیروهای عراقی شناسایی شده و ساختمان هدف آتش توپخانه قرار می‌گیرد. دخترک و نوزاد به اسارت درمی‌آیند، اما با یاری یک سرباز عراقی نجات یافته و در نقطه‌ای امن رها می‌گردند؛ در حالی که مریم نوزاد را فرزند خود دانسته و راهی آینده می‌شود، یونس به همراه سالخوردگان بازمانده شهر در بند اسارت نیروهای عراقی باقی می‌ماند.

عوامل فیلم

بازیگران

• رزگار محمدامین
• رژان عمری
• شادی قاضی‌پور
• پوری فاطمه
• یونس آتشک
• علی مولایی
• ابراهیم عمری
• محمدابراهیم یوسفی
• منصوره جابرستانی

عوامل تولید

• نویسنده و کارگردان: کامبوزیا پرتوی
• تهیه‌کنندگان: محمدمهدی دادگو و عباس رنجبر
• مجری طرح: محمدمهدی دادگو
• مدیران تولید: حیدرعلی عمرانی و محمدمهدی موحدی
• برنامه‌ریز: حسن پورشیرازی
• دستیاران کارگردان: حسن پورشیرازی و اردشیر رحمان‌زاده
• مشاور کارگردان: آزیتا صالحی
• مدیر فیلمبرداری: حسین ملکی
• دستیار فیلمبردار: علی اللهیاری
• گروه فنی فیلمبرداری: علی بابایی و اسماعیل نورایی
• تدوین: واروژ کریم‌مسیحی
• دستیاران تدوین: اردشیر رحمان‌زاده و علیرضا آقابالایی مستان‌آباد
• آهنگساز: مهرداد جنابی
• صدابردار: احمد کلانتری
• صدابردار صحنه: نظام کیایی
• صداگذاری و ترکیب صدا: احمد کلانتری و هوشنگ نیک‌پور
• افکت: هوشنگ نیک‌پور
• دستیار صدابردار: مجتبی میرطهماسب
• دستیار صداگذاری و ترکیب صدا: حمید نوردین
• آرشیو صدا: عفت عطاری
• چهره‌پرداز: زیبا احمدی
• طراح عروسک و ساخت ماکت: مرضیه محبوب
• دستیار صحنه: علیرضا پرتوی
• مسئول دوخت لباس: شنه شافعی
• جلوه‌های ویژه: اصغر پورهاجریان
• دستیار جلوه‌های ویژه: شمس‌اله نجفی
• طراحان پوستر: مجید اخوان و محمدعلی باطنی
• عکاس: حسین ملکی
• هماهنگی: ایرج طهماسب
• امور اداری: امیر شهاب‌الدین
• مدیر تدارکات: حسین شبستانی‌پور
• گروه تدارکات: محمد نظافتی، رحمت‌اله صادقی و کریم محمدنژاد
• امور فنی: صادق جوادی

تولید

مراحل تولید

تولید فیلم سینمایی بازی بزرگان در سال ۱۳۶۹ش به انجام رسید. فیلمنامه اثر توسط کامبوزیا پرتوی با محوریت کودکان در بستر جنگ نگاشته شد و تمرکز فیلمبرداری بر فضاسازی ویرانی‌های جنگ تحمیلی در مناطق مرزی غرب کشور قرار داشت. فیلمبرداری صحنه‌ها را حسین ملکی هدایت کرد و جلوه‌های میدانی صحنه‌های بمباران و تخریب منازل مسکونی را اصغر پورهاجریان به اجرا درآورد. مراحل تدوین فیلم توسط واروژ کریم‌مسیحی و ساخت موسیقی متن توسط مهرداد جنابی انجام شد. در بخش امور هنری و ماکت‌سازی نیز مرضیه محبوب طراحی عروسک و ساخت ماکت‌های مربوط به صحنه را برعهده داشت.

اکران و نمایش

این اثر سینمایی پس از ساخت، در سال ۱۳۶۹ش در بخش مسابقه فیلم‌های بلند هفتمین دوره جشنواره ادبی - هنری روستا به نمایش درآمد. سپس در سال ۱۳۷۱ش در بخش مسابقه سینمای ایران یازدهمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم فجر روی پرده رفت. در سال ۱۳۷۲ش فیلم در بخش عباس کیارستمی (خداحافظ بچه‌ها) نهمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم‌های کودکان و نوجوانان و بخش مواد تبلیغاتی دوازدهمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم فجر به نمایش گذاشته شد.

فیلم بازی بزرگان در عرصه بین‌المللی نیز حضور پررنگی داشت؛ در سال ۱۳۷۳ش در هشتمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم کودکان سینه‌کید آمستردام در هلند، هفتمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم سنگاپور و جشنواره بین‌المللی فیلم‌های ایرانی در ارمنستان اکران شد. در سال ۱۳۷۴ش در بیست و هفتمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم هند (بخش چشم‌انداز سینمای ایران)، جشنواره مرکز هنرهای هنگ‌کنگ (بخش چشم‌انداز سینمای کودک و نوجوان ایران) و جشنواره بین‌المللی فیلم‌های ایرانی در استانبول ترکیه به نمایش درآمد. این اثر در سال ۱۳۷۵ش در جشنواره بین‌المللی فیلم‌های ایرانی در سارایوو (بوسنی و هرزگوین) و در سال ۱۳۸۳ش در جشنواره‌های هفته فرهنگی ایران در بلاروس و اوکراین روی پرده رفت.

در بخش نمایش تلویزیونی، فیلم سینمایی بازی بزرگان در ساعت ۲۰:۳۰ روز جمعه ۷ آبان ۱۳۹۵ش از شبکه افق سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران پخش شد و در ساعت‌های ۸:۳۰ و ۱۳:۰۰ روز بعد بازپخش گردید.

بازخورد

فروش و استقبال

در اسناد و مراجع مکتوب، آمار رسمی از میزان فروش ریالی گیشه فیلم در دوره اکران عمومی ثبت نشده است؛ با این حال در درگاه پایگاه تحلیلی سلام سینما، امتیاز ۹٫۲ از ۱۰ بر پایه آرای کاربران برای این اثر ثبت شده است.

نقد و بررسی

نقد هنری

روزنامه همشهری در یادداشتی تحلیلی پیرامون فیلم، فضای روایی آن را آکنده از دلهره و دلواپسی ارزیابی کرده است. بر پایه این تحلیل، بهره‌گیری هوشمندانه از گریه مداوم نوزاد به عنوان عامل ایجاد تنش صوتی و دراماتیک، نمایش درماندگی دو خردسال در مواجهه با گرسنگی و همچنین وحشت از اسارت و مرگ، از محورهای اثرگذاری است که ساختار اثر را جذاب کرده و بیننده را تا پایان با درام همراه می‌سازد.

نقد اجتماعی

به گزارش روزنامه همشهری، اثر با تکیه بر زاویه دید کودکان، بازتاب‌دهنده پیامدهای ویرانگر جنگ و سقوط شهر بر زیست غیرنظامیان است. با غافلگیری ناشی از تهاجم نظامی، جامعه سنتی شهر از هم می‌پاشد و کودکان ناچار می‌شوند در غیاب سرپرستان، مسئولیت‌های بزرگسالان را شبیه‌سازی کرده و وظیفه خطیر نجات جان یک نوزاد را در وضعیتی آکنده از قحطی و محاصره تقبل کنند.

نقد سیاسی

روایت فیلم نشان‌دهنده نقض آشکار قواعد بین‌المللی در تجاوز ارتش بعث عراق به مناطق مسکونی غیرنظامی و هدف‌گیری خانه‌های تخریب‌شده با آتش توپخانه است. در عین بازنمایی قساوت اشغالگران، فیلم به کنش‌های انسان‌دوستانه در سخت‌ترین شرایط جنگی نیز توجه دارد؛ چنان‌که رهایی دخترک و نوزاد در گرو اقدام یک سرباز عراقی مخالف خشونت رقم می‌خورد.

حاشیه‌ها

حضور گسترده این اثر در فستیوال‌ها و هفته‌های فرهنگی کشورهای اروپایی و آسیایی در دهه‌های ۱۳۷۰ و ۱۳۸۰ش، آن را به یکی از آثار شاخص بین‌المللی سینمای کودک و دفاع مقدس تبدیل نمود. همچنین حضور مواد تبلیغاتی فیلم در بخش رقابتی فجر از رویدادهای هنری حاشیه‌ای اثر بود.

جوایز و افتخارات

این اثر سینمایی موفق به کسب افتخارات رقابتی در جشنواره‌های داخلی شده است؛ از جمله دریافت دیپلم افتخار و جایزه نقدی بهترین بازیگر نوجوان از پنجمین دوره جشنواره دفاع مقدس برای رژان عمری و نامزدی دریافت جایزه بهترین پوستر در دوازدهمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم فجر برای مجید اخوان.

سال	رویداد / جشنواره	بخش / رده	دریافت‌کننده	نتیجه	منبع
۱۳۷۲	جشنواره بین‌المللی فیلم فجر (دوره ۱۲)	مسابقه مواد تبلیغاتی (پوستر و اعلان دیواری)	مجید اخوان	نامزدشده
۱۳۷۳	جشنواره دفاع مقدس (دوره ۵)	بهترین بازیگر نوجوان	رژان عمری	دیپلم افتخار
۱۳۷۳	جشنواره دفاع مقدس (دوره ۵)	بهترین بازیگر نوجوان (پنج سکه بهار آزادی)	رژان عمری	برنده