شیرین

فیلم سینمایی شیرین به نویسندگی و کارگردانی عباس کیارستمی، محصول سال ۱۳۸۷ش درام سینمایی و تجربی ایرانی است. فیلم‌نامه این اثر بر اساس متنی از محمد رحمانیان، برگرفته از اقتباس فریده گلبو از منظومه عاشقانه خسرو و شیرین نظامی گنجوی تدوین شده است. در این فیلم ۱۱۳ بازیگر زن (شامل ۱۱۲ بازیگر حرفه‌ای سینمای ایران و ژولیت بینوش) به ایفای نقش پرداخته‌اند که از میان آنان می‌توان به حمیده خیرآبادی، ثریا قاسمی، نیکو خردمند، هدیه تهرانی، نیکی کریمی، لیلا حاتمی، فاطمه معتمدآریا، عسل بدیعی، مهتاب کرامتی، ترانه علیدوستی، ویشکا آسایش، ژاله صامتی و طناز طباطبایی اشاره کرد.

این اثر نخستین بار در بخش خارج از مسابقه شصت و پنجمین جشنواره بین‌المللی فیلم ونیز به نمایش درآمد و سپس از ۲۳ آذر ۱۳۹۰ش اکران عمومی خود را در سینماهای ایران آغاز کرد.

داستان فیلم

فیلم شیرین تصویرگر نگاه ۱۱۳ بازیگر زن به دوربین فیلم‌برداری در حال تماشای یک اثر سینمایی فرضی است. تماشاگران در طول اثر بدون بیان هیچ سخنی، تنها با حرکات چهره، نگاه‌ها و واکنش‌های دیداری خود به شنیدن روایت صوتی منظومه خسرو و شیرین نظامی گنجوی می‌پردازند. داستان صوتی روایتگر عشق خسرو پرویز پادشاه ساسانی و شیرین شاهزاده ارمنی است که در گیرودار مسایل سیاسی و حضور فرهاد دچار فراز و نشیب می‌شود.

در نمایشنامه صوتی، جملات پایانی داستان با این عبارت از زبان شخصیت شیرین خطاب به مخاطبان پایان می‌پذیرد: «این داستان، تنها داستان من (شیرین) نبود. این قصه، قصه شیرین درون هر کدام از شما است.»

عوامل فیلم

بازیگران

• ژولیت بینوش
• حمیده خیرآبادی
• ثریا قاسمی
• نیکو خردمند
• هدیه تهرانی
• نیکی کریمی
• لیلا حاتمی
• فاطمه معتمدآریا
• عسل بدیعی
• مهتاب کرامتی
• ترانه علیدوستی
• ویشکا آسایش
• ژاله صامتی
• طناز طباطبایی
• پوری بنایی

عوامل تولید

• کارگردان: عباس کیارستمی
• نویسنده متن: محمد رحمانیان (بر اساس داستان فریده گلبو)
• مدیران فیلم‌برداری: محمود کلاری و هومن بهمنش
• تدوین: عباس کیارستمی و آرش صادقی
• صداگذاری و طراحی صدا: محمدرضا دلپاک

تولید

مراحل تولید

فیلم‌برداری نمادین چهره بازیگران به مدت شش ماه به طول انجامید. مراحل تصویربرداری در یک پلاتو با چند صندلی متصل به هم صورت گرفت و بازیگران به صورت تک‌نفره یا دو نفره در برابر دوربین قرار گرفتند. عباس کیارستمی جهت هدایت جهت نگاه بازیگران از تابلویی کاغذی با نشانگر چرخشی استفاده می‌کرد.

ایده اولیه کارگردان استفاده از داستان رومئو و ژولیت بود که به علت درخواست هزینه بالا توسط کمپانی دارنده رایت، روایت خسرو و شیرین جایگزین گردید. حضور ژولیت بینوش در فیلم در پی سفر او به تهران و حضور در سر صحنه تصویربرداری بدون دریافت دستمزد و با شرط عدم استفاده تبلیغاتی انجام شد. تدوین اثر حدود پنج ماه به طول انجامید و صداگذاری آن توسط محمدرضا دلپاک در استودیو طراحی گردید.

اکران و نمایش

فیلم شیرین نخستین بار در شهریور ۱۳۸۷ش (سپتامبر ۲۰۰۸م) در بخش خارج از مسابقه شصت و پنجمین جشنواره بین‌المللی فیلم ونیز به نمایش درآمد. سپس در بهمن ۱۳۸۷ش (ژانویه ۲۰۰۹م) در سی و هشتمین جشنواره بین‌المللی فیلم روتردام در ۳ سانس عمومی اکران شد.

نخستین اکران عمومی فیلم در ایران در ۱ اسفند ۱۳۸۸ش در افتتاحیه جشنواره فیلم تصویر سال در تالارهای بتهوون و ناصری خانه هنرمندان ایران انجام شد. پس از اخذ پروانه نمایش، مجوز اکران عمومی صادر گردید و در ۲ آبان ۱۳۹۰ش قرارداد اکران فیلم در گروه سینمایی آزاد توسط شورای صنفی نمایش به ثبت رسید. اکران عمومی فیلم از ۲۳ آذر ۱۳۹۰ش در گروه آزاد به سرگروهی سینما آزادی آغاز گردید. همچنین از ۲۸ دی ۱۳۹۰ش در گروه «مخاطب خاص» در سالن‌های آزادی، ملت، فرهنگ و موزه سینما به نمایش درآمد.

فیلم در ۶ اسفند ۱۳۹۵ش در برنامه «جمعه با سینما» در تالار شیخ بهایی شاهین‌شهر و در ۷ بهمن ۱۳۹۸ش در چهارصد و شصتمین برنامه سینماتک خانه هنرمندان ایران اکران گردید.

بازخورد

فروش و استقبال

بنا به اعلام مجری طرح اکران مخاطب خاص، شیرین از آثار پرفروش این گروه سینمایی بوده است. با این حال اکران فیلم با اعتراض برخی تماشاگران مواجه شد؛ در مواردی مخاطبان سالن سینما را ترک کرده و خواستار استرداد هزینه بلیت از گیشه شدند.

نقد و بررسی

نقد هنری

دیوید بوردول منتقد سینما، شیرین را نه سینما و نه تئاتر، بلکه تلفیقی از یک «رخداد صوتی-تصویری» دانست که در آن باند صوتی نقشی ملموس ایفا می‌کند. دبورا یانگ منتقد هالیوود ریپورتر، اثر را چرخش جالب توجهی در کارنامه فیلم‌سازی کیارستمی خواند. در مقابل، اندرو پولور منتقد روزنامه گاردین تماشای واکنش دیگر تماشاگران روی پرده را ناراحت‌کننده توصیف کرد.

ژان میشل فرودون سردبیر کایه دو سینما، این فیلم را به عنوان اثر برگزیده خود در نظرسنجی نشریه سایت اند ساوند معرفی نمود. احمد طالبی‌نژاد منتقد سینما، شیرین را آلبومی کامل از چهره بازیگران زن سینمای ایران و فیلمی در ستایش دوبله نامید. شاهپور عظیمی در ماهنامه فیلم، اثر را چالش با ساختار سه پرده‌ای سینمای داستانی و فیلمِ عکس‌العمل‌ها خواند.

نقد اجتماعی

جمال رهنمایی روان‌شناس تحلیلی، اثر را بازنمایی عواطف زنانه و مواجهه بدون واسطه با احساسات زنان در بستر یک افسانه عاشقانه دانست. جواد طوسی منتقد سینما، با اشاره به کارنامه تجربی کیارستمی، پیشی گرفتن فرم بر محتوا را در آثار متاخر او نظیر طعم گیلاس ارزیابی کرد.

نقد سیاسی

احمد طالبی‌نژاد اثر را «ضدسانسورترین فیلم تاریخ سینما» نامید که به علت عدم امکان نمایش تصویری داستان عاشقانه، آن را به باند صوتی منتقل کرده است.

حاشیه‌ها

• عدم آشنایی مخاطبان با ساختار تجربی فیلم و پخش تیزرهای تلویزیونی با فضاپردازی متفاوت، موجب اعتراض برخی تماشاگران در سالن‌های اکران و درخواست بازپس‌گیری پول بلیت گردید.
• حضور غیرمنتظره ژولیت بینوش در سر صحنه فیلم‌برداری در تهران بدون دریافت دستمزد انجام شد و طبق توافق، نام وی در تبلیغات رسمی فیلم استفاده نگردید.

جوایز و افتخارات

سال	رویداد / جشنواره	بخش / رده	دریافت‌کننده	نتیجه	منبع
۱۳۸۷ / ۲۰۰۸م	شصت و پنجمین جشنواره بین‌المللی فیلم ونیز	بخش خارج از مسابقه (نمایش افتتاحیه)	عباس کیارستمی	برنده
۱۳۸۷ / ۲۰۰۹م	سی و هشتمین جشنواره بین‌المللی فیلم روتردام	بخش رسمی و نظرسنجی تماشاگران	عباس کیارستمی	تقدیرشده
۱۳۸۸ / ۲۰۰۹م	نظرسنجی نشریه سایت اند ساوند	۱۰ فیلم برتر سال (انتخاب ژان میشل فرودون)	عباس کیارستمی	برنده
۱۳۸۸ / ۲۰۱۰م	جشنواره فیلم تصویر سال	افتتاحیه و نشست نقد و بررسی	عباس کیارستمی	برنده
۱۳۹۵ / ۲۰۱۷م	برنامه «جمعه با سینما» (دوره ۱۲)	اکران ویژه در شاهین‌شهر	عباس کیارستمی	برنده
۱۳۹۸ / ۲۰۲۰م	سینماتک خانه هنرمندان ایران (برنامه ۴۶۰)	نمایش ویژه و نشست نقد و بررسی	عباس کیارستمی	برنده