مهمان مامان
فیلم سینمایی مهمان مامان به کارگردانی و نویسندگی داریوش مهرجویی، نویسندگی مشترک وحیده محمدی‌فر و هوشنگ مرادی کرمانی و تهیه‌کنندگی مرکز سیمافیلم، محصول سال ۱۳۸۲ش درام کمدی و خانوادگی ایرانی است. این اثر هجدهمین فیلم بلند سینمایی داریوش مهرجویی به‌شمار می‌رود که بر اساس داستان بلندی به همین نام نوشته هوشنگ مرادی کرمانی ساخته شده است. در این فیلم بازیگرانی چون گلاب آدینه، حسن پورشیرازی، پارسا پیروزفر، امین حیایی، نسرین مقانلو، ژاله علو، فریده سپاه‌منصور، ملیکا شریفی‌نیا، علیرضا جعفری و آفرین عبیسی به ایفای نقش پرداخته‌اند. این فیلم نخستین بار در بخش مسابقه بیست و دومین دوره جشنواره فیلم فجر به نمایش درآمد و سیمرغ بلورین بهترین فیلم را کسب کرد. مهمان مامان در اکران عمومی نوروز ۱۳۸۳ش با استقبال گسترده مخاطبان روبه‌رو شد و در عرصه‌های بین‌المللی نیز موفق به دریافت جایزه ویژه هیئت داوران جشنواره بین‌المللی فیلم داکا گردید.
داستان فیلم
ویرایشداستان فیلم دربارهٔ خانواده‌ای تهیدست شهری است که در یک خانه قدیمی و بزرگ در کنار چند خانواده دیگر زندگی می‌کنند.[۱] با اعلام خبر آمدن سرزدهٔ خواهرزادهٔ مادر خانواده به همراه نوعروسش، مادر برای حفظ آبرو و پذیرایی شایسته از مهمانان دچار اضطراب و دغدغه می‌شود.[۱][۲] با اصرار شوهر زن، مهمانان برای صرف شام می‌مانند.[۱] در ادامه، تمامی همسایگان و ساکنان خانه قدیمی با همبستگی و اشتراک‌گذاری دارایی‌های خرد خود شامل مواد غذایی گوناگون، به کمک مادر می‌شتابند تا سفره‌ای رنگین و آبرومندانه برای پذیرایی فراهم شود.[۱][۲]
عوامل فیلم
ویرایشبازیگران
ویرایش- گلاب آدینه در نقش عفت خانم[۳]
- حسن پورشیرازی در نقش شوهر عفت خانم (آقا یدالله)[۳]
- پارسا پیروزفر در نقش یوسف[۳]
- امین حیایی در نقش دکتر (دانشجوی داروسازی)[۱][۳]
- نسرین مقانلو در نقش صدیقه[۳][۴]
- ژاله علو در نقش همسایه[۳]
- فریده سپاه‌منصور در نقش مش‌مریم[۱][۴]
- ملیکا شریفی‌نیا در نقش دختر عفت خانم[۳]
- علیرضا جعفری در نقش پسر عفت خانم[۵]
- امیر حسینی[۵]
- رؤیا عالمی[۵]
- مهدی تقی‌نیا[۳]
- آفرین عبیسی (صغری عبیسی)[۳]
- فاطمه طاهری[۳]
- قیمتی[۳]
عوامل تولید
ویرایش- کارگردان: داریوش مهرجویی[۳]
- نویسندگان: داریوش مهرجویی، وحیده محمدی‌فر و هوشنگ مرادی کرمانی (بر اساس داستان بلندی اثر هوشنگ مرادی کرمانی)[۱][۳]
- مجری طرح: محمدرضا شریفی‌نیا[۱]
- مدیر فیلم‌برداری: تورج منصوری[۵]
- آهنگساز: عماد بنکدار[۵]
- تدوین‌گر: مهدی حسینی‌وند[۵]
- سرمایه‌گذار و تهیه‌کننده: مرکز سیمافیلم (سازمان صدا و سیما)[۱][۶]
- شرکت پخش بین‌المللی: سی‌ام‌ای (CMI)[۷]
تولید
ویرایشمراحل تولید
ویرایشساخت فیلم سینمایی مهمان مامان پس از اثر پیشین داریوش مهرجویی یعنی فیلم بمانی آغاز شد.[۶] فیلم‌برداری این اثر از ۲۷ شهریور ۱۳۸۲ش در محله پامنار تهران کلید خورد.[۶] لوکیشن اصلی فیلم عمارتی ۱۵۰ ساله با نام خانه سرهنگ ایرج واقع در محله پامنار و عودلاجان تهران بود که دارای سه حیاط مرکزی، دالان بلند و شاه‌نشین با شاهکارهای معماری قاجاری است.[۸][۹] در ابتدا قرار بود محمدرضا گلزار یکی از نقش‌های اصلی فیلم را ایفا کند، اما در نهایت پارسا پیروزفر جایگزین او شد.[۵] گلاب آدینه و امین حیایی برای نخستین بار در این فیلم با داریوش مهرجویی همکاری کردند، در حالی که پارسا پیروزفر پیشتر در فیلم پری تجربه همکاری با این کارگردان را داشت.[۶] سرمایه اصلی ساخت فیلم توسط مرکز سیمافیلم تأمین گردید.[۱][۶]
اکران و نمایش
ویرایشفیلم سینمایی مهمان مامان در ۱۶ بهمن ۱۳۸۲ش آماده نمایش شد و به عنوان سی‌امین فیلم وارد بخش مسابقه بیست و دومین دوره جشنواره فیلم فجر گردید.[۱۰] این اثر از اکران نوروزی سال ۱۳۸۳ش در ۲۳ سالن سینمای تهران روانه پرده شد.[۱۱] نمایش فیلم در سینماهایی نظیر عصر جدید، فرهنگ، سروش، میلاد، المپیا، سعدی مرکزی، آسیا، پیروزی، پیوند، بهمن، قیام، حافظ، دهکده المپیک، پایتخت، توسکا، گلریز، فردوسی، بلوار، شاهد و جوان ادامه یافت.[۱۲] پس از نمایش سینمایی، این فیلم چندین بار از شبکه دو سیما پخش شد و در نوروز ۱۳۸۴ش با جلب ۵۴ درصد بیننده، پربیننده‌ترین فیلم تلویزیونی ایام نوروز گردید.[۶] همچنین نسخه‌ای شش قسمتی از این اثر از شبکه چهار سیما به نمایش درآمد و بعدها از شبکه نمایش نیز پخش گردید.[۶][۱۳] در عرصه بین‌المللی، مهمان مامان در اولین جشنواره فیلم‌های خانواده در استانبول ترکیه (تیر ۱۳۸۶ش)، جشنواره فیلم نیوزلند، جشنواره فیلم‌های آسیایی هند و اکران‌های عمومی در ایالات متحده آمریکا به نمایش درآمد.[۷][۱۴]
بازخورد
ویرایشفروش و استقبال
ویرایشمهمان مامان در اکران سینمایی سال ۱۳۸۳ش به فروش بالایی دست یافت.[۱۱] این فیلم در مرداد ۱۳۸۳ش پس از ۱۷ روز نمایش در ۲۳ سینمای تهران، ۲۱۳ میلیون تومان در پایتخت و ۱۰۰ میلیون تومان در شهرستان‌ها فروخت و در مجموع فروش تهران به ۲ میلیارد و ۱۲۳ میلیون ریال رسید که آن را در صدر جدول فروش سینماهای تهران قرار داد.[۱۱][۱۵] مجموع فروش کل اکران سینمایی این اثر در طول دوره نمایش بیش از ۴۰۰ میلیون تومان (چهار میلیارد ریال) ثبت گردید و عنوان پنجمین فیلم پرفروش سال ۱۳۸۳ش را پس از فیلم‌های مارمولک، کما، دوئل و شمعی در باد به خود اختصاص داد.[۱][۶]
نقد و بررسی
ویرایشنقد هنری
ویرایشمنتقدان سینمایی ساختار بصری و تکنیکی مهمان مامان را مورد تحسین قرار دادند.[۴][۱۶] به‌کارگیری دوربین روی دست پویا توسط داریوش مهرجویی و تورج منصوری، ایجاد ریتم زنده و فضاسازی ملموس در محیط خانه قدیمی از نقاط قوت اثر ارزیابی شد.[۴][۱۷] بازی گلاب آدینه در نقش مادری مهربان و خسته، بازی پارسا پیروزفر در نقش جوان معتادی از طبقه متمول که شخصیت‌پردازی متفاوتی از اعتیاد ارائه داد، و نقش‌آفرینی طنزآمیز امین حیایی در نقش دانشجوی داروسازی و حسن پورشیرازی در نقش پدر خانواده، از سوی منتقدان با بازخوردهای مثبت همراه بود.[۱][۱۶] کیومرث پوراحمد نیز با اشاره به ساختار فیلم‌نامه، از توانایی داریوش مهرجویی در تبدیل داستان کوتاه به فیلم‌نامه‌ای محکم تمجید کرد.[۱۸]
نقد اجتماعی
ویرایشاز منظر جامعه‌شناسی، مهمان مامان به‌عنوان یکی از نمادین‌ترین آثار سینمای ایران در بررسی جامعه‌شناسی فقر، آبرو و هم‌سفرگی در طبقات فرودست شهری شناخته می‌شود.[۱۹] فیلم نشان می‌دهد که چگونه فشار اقتصادی و فقر معیشتی از طریق مکانیسم همبستگی جمعی و سنت‌های ایرانی خنثی می‌شود.[۱۹] همچنین تضاد طبقاتی میان طبقه مرفه و فرودست از طریق رفت‌وآمد شخصیت یوسف بین خانه پدری در بالای شهر و خانه قدیمی در پایین شهر به تصویر کشیده شده است.[۴][۱۷]
نقد سیاسی
ویرایشدر تحلیل‌های سیاسی و ساختاری، برخی منتقدان پدیدارشناسی مسئولیت‌پذیری جمعی در مهمان مامان را در مقایسه با اثر پیشین مهرجویی یعنی اجاره‌نشین‌ها مورد بررسی قرار دادند.[۱۷] برخلاف نمادگرایی صریح سیاسی در اجاره‌نشین‌ها، در مهمان مامان تمرکز بر زیست اجتماعی، صمیمیت طبقات فرودست و مواجهه فرهنگ سنتی با تنگناهای اقتصادی است.[۱][۱۷]
حاشیه‌ها
ویرایشیکی از حواشی فیلم مهمان مامان، اعتراض داریوش مهرجویی به حجم و نحوه تبلیغات تلویزیونی صدا و سیما در مرداد ۱۳۸۳ش بود؛ وی این میزان تبلیغ را غیرضروری و ضدتبلیغ خواند.[۶] همچنین داریوش مهرجویی بعداً از عدم پرداخت قسط پایانی دستمزد خود توسط صدا و سیما گلایه کرد و ماجرای آن را در کتاب «آن رسید لعنتی» منعکس نمود.[۶] از سوی دیگر، لوکیشن تاریخی فیلم (خانه سرهنگ ایرج) پس از شهرت ناشی از ساخت مهمان مامان، در ۲۵ آبان ۱۳۸۴ش با شماره ۱۳۸۵۷ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید و توسط سازمان میراث فرهنگی خریداری شد.[۲۰]
جوایز و افتخارات
ویرایش| سال | رویداد / جشنواره | بخش / رده | دریافت‌کننده | نتیجه | منبع |
|---|---|---|---|---|---|
| ۱۳۸۲ | بیست و دومین دوره جشنواره فیلم فجر | سیمرغ بلورین بهترین فیلم | داریوش مهرجویی (سیمافیلم) | برنده | [۲۱] |
| ۱۳۸۴ | جشنواره بین‌المللی فیلم داکا (دوره ۹) | جایزه ویژه هیئت داوران | داریوش مهرجویی | برنده | [۷] |
منابع
ویرایش- ↑ ۱٫۰۰ ۱٫۰۱ ۱٫۰۲ ۱٫۰۳ ۱٫۰۴ ۱٫۰۵ ۱٫۰۶ ۱٫۰۷ ۱٫۰۸ ۱٫۰۹ ۱٫۱۰ ۱٫۱۱ ۱٫۱۲ «"مهمان مامان" فیلمی ساده، صمیمی و پر مفهوم»، خبرگزاری مهر، تاریخ: ۲ دی ۱۳۸۴ش، بازدید: ۴ آبان ۱۴۰۵ش.
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ زینلی، منیره، ««مهمان مامان»؛ روایتی صمیمی از همدلی در اقتباسی درخشان»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ: ۳ اسفند ۱۴۰۳ش، بازدید: ۴ آبان ۱۴۰۵ش.
- ↑ ۳٫۰۰ ۳٫۰۱ ۳٫۰۲ ۳٫۰۳ ۳٫۰۴ ۳٫۰۵ ۳٫۰۶ ۳٫۰۷ ۳٫۰۸ ۳٫۰۹ ۳٫۱۰ ۳٫۱۱ ۳٫۱۲ «فیلم مهمان مامان»، بانک جامع اطلاعات سینمای ایران (سوره سینما)، تاریخ: ۱۳۸۲ش، بازدید: ۴ آبان ۱۴۰۵ش.
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ ۴٫۴ عظیمی، شاهپور، «از کنار هم می‌گذریم (۳۱): نگاهی به «مهمان مامان» اثر داریوش مهرجویی»، ماهنامه سینمائی فیلم، تاریخ: ۶ مهر ۱۳۹۵ش، بازدید: ۴ آبان ۱۴۰۵ش.
- ↑ ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ ۵٫۴ ۵٫۵ ۵٫۶ «سکانس‌هایی از فیلم مهمان مامان»، تابناک، تاریخ: ۲۵ بهمن ۱۳۹۶ش، بازدید: ۴ آبان ۱۴۰۵ش.
- ↑ ۶٫۰۰ ۶٫۰۱ ۶٫۰۲ ۶٫۰۳ ۶٫۰۴ ۶٫۰۵ ۶٫۰۶ ۶٫۰۷ ۶٫۰۸ ۶٫۰۹ «مهرجویی با صداوسیما چندچند بود؟ / سریالهای عطار و رازی بایگانی شد!»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ: ۲۵ مهر ۱۴۰۲ش، بازدید: ۴ آبان ۱۴۰۵ش.
- ↑ ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ «فیلم"مهمان مامان" ساخته "مهرجویی" جایژه ویژه جشنواره داکا را کسب کرد»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ: ۱۱ بهمن ۱۳۸۴ش، بازدید: ۴ آبان ۱۴۰۵ش.
- ↑ ««مهمان مامان» در این بنای ۱۵۰ ساله پر رمز و راز ساخته شد!»، فرادید، تاریخ: ۲۳ آذر ۱۴۰۲ش، بازدید: ۴ آبان ۱۴۰۵ش.
- ↑ «خاطره‌بازی با «مهمان مامان»»، همشهری آنلاین، تاریخ: ۳۱ تیر ۱۴۰۳ش، بازدید: ۴ آبان ۱۴۰۵ش.
- ↑ «فیلم سینمایی "میهمان مامان" به جشنواره فیلم فجر رسید»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ: ۱۷ بهمن ۱۳۸۲ش، بازدید: ۴ آبان ۱۴۰۵ش.
- ↑ ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ ۱۱٫۲ «فروش فیلم سینمایی "مهمان مامان" به دو میلیارد ریال رسید»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ: ۱۸ مرداد ۱۳۸۳ش، بازدید: ۴ آبان ۱۴۰۵ش.
- ↑ «فیلم "مهمان مامان" در صدر فیلم‌های اکران شده پایتخت قرار دارد»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ: ۳۱ مرداد ۱۳۸۳ش، بازدید: ۴ آبان ۱۴۰۵ش.
- ↑ «پخش فیلم «مهمان مامان» از شبکه نمایش»، روزنامه دنیای اقتصاد، تاریخ: ۲۲ دی ۱۴۰۱ش، بازدید: ۴ آبان ۱۴۰۵ش.
- ↑ ««مهمان مامان» به استانبول رفت»، روزنامه دنیای اقتصاد، تاریخ: ۵ تیر ۱۳۸۶ش، بازدید: ۴ آبان ۱۴۰۵ش.
- ↑ «مهمانی 210 میلیونی ِ مامان»، تبیان، تاریخ: ۱۹ مرداد ۱۳۸۳ش، بازدید: ۴ آبان ۱۴۰۵ش.
- ↑ ۱۶٫۰ ۱۶٫۱ محمدی، محسن، «نگاهی به فیلم مهمان مامان»، کتاب نیوز، تاریخ: ۲۵ شهریور ۱۳۹۴ش، بازدید: ۴ آبان ۱۴۰۵ش.
- ↑ ۱۷٫۰ ۱۷٫۱ ۱۷٫۲ ۱۷٫۳ «مروری بر فیلم مهمان مامان ـ همین‌جا، همین حالا»، بلاگ نماوا، تاریخ: ۱۷ اسفند ۱۳۹۸ش، بازدید: ۴ آبان ۱۴۰۵ش.
- ↑ «تفاوت نگاه مهرجویی و زنده یاد پوراحمد برای ساخت «مهمان مامان»»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ: ۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۲ش، بازدید: ۴ آبان ۱۴۰۵ش.
- ↑ ۱۹٫۰ ۱۹٫۱ «وقتی سفره آینه جامعه می‌شود؛ روایت غذا در سینمای ایران و جهان»، خبرآنلاین، تاریخ: ۸ مهر ۱۴۰۵ش، بازدید: ۴ آبان ۱۴۰۵ش.
- ↑ «استارتآپهای گردشگری صاحب لوکیشن فیلم «مهمان مامان» شدند/ هیچ فیلتری برای جذب افراد نداریم»، خبرگزاری ایلنا، تاریخ: ۲۹ آذر ۱۳۹۷ش، بازدید: ۴ آبان ۱۴۰۵ش.
- ↑ ««دوئل» و «مهمان مامان» سیمرغ‌های بیست و دومین جشنواره فجر را درو کردند»، خبرگزاری پانا، تاریخ: ۱۷ بهمن ۱۳۹۹ش، بازدید: ۴ آبان ۱۴۰۵ش.