برادر جان

مجموعه تلویزیونی برادر جان، یک ملودرام اجتماعی-مذهبی به کارگردانی محمدرضا آهنج، نویسندگی سعید نعمت‌الله و تهیه کنندگی محمدرضا شفیعی است که برای نخستین بار در ماه رمضان سال ۱۳۹۸ش از شبکه سه سیما به روی آنتن رفت. محوریت اصلی داستان این سریال، موضوع حق‌الناس، روابط برادرانه و پیامدهای مالی و اخلاقی ناشی از عدم پرداخت دیون خانوادگی است.

داستان فیلم

قصه اصلی این مجموعه دربارهٔ سه برادر به نام‌های چاوش، آراز و حنیف است که رابطه برادری و جان‌فشانی آن‌ها زبانزد بوده است، اما در پی درگذشت پدرشان (بدری) و بروز حادثه‌ای مالی، رابطه آن‌ها دچار چالش شدیدی می‌شود. محور درام بر سر عدم ادای دین و حق‌الناس مربوط به کریم بوستان شکل می‌گیرد. پس از افشای پنهان‌کاری مالی چاوش، برادر بزرگتر، در قبال اموال کریم بوستان، منازعه‌ای میان دو خانواده ایجاد می‌شود.

در ادامه ماجرا، بستری شدن الفت (همسر کریم بوستان و خاله چاوش) به دلیل عارضه کلیوی، ابعاد جدیدی به بحران می‌بخشد. لیلا، دخترخوانده کریم بوستان که با آراز ازدواج کرده، قصد اهداء کلیه خود را دارد اما با مخالفت کریم بوستان مواجه می‌شود که برای تأمین هزینه‌های درمان همسرش ناچار به مواجهه مستقیم با چاوش می‌گردد.

عوامل فیلم

بازیگران

• علی نصیریان در نقش کریم بوستان
• حسام منظور در نقش چاوش
• حسن پورشیرازی در نقش توکل
• آفرین عبیسی در نقش الفت (همسر کریم بوستان و خاله چاوش)
• کامران تفتی در نقش حنیف
• سجاد افشاریان در نقش آراز
• سعید چنگیزیان در نقش ستار
• نسیم ادبی
• جلیل فرجاد
• لعیا زنگنه
• شیوا ابراهیمی
• مارال فرجاد در نقش مهتاب
• ندا جبرئیلی در نقش لیلا
• آرش فلاحت‌پیشه در نقش رسول (وکیل)
• فتح‌الله تاج‌تهرانی
• محبوبه صادقی
• علی آهنج
• جانان نعمت‌الله

عوامل تولید

• کارگردان: محمدرضا آهنج
• نویسنده: سعید نعمت‌الله
• تهیه‌کننده: محمدرضا شفیعی
• مدیر تصویربرداری: جمال شمس
• مدیر برنامه‌ریزی: حسین دیردار
• دستیار اول کارگردان: داوود بابایی
• مدیر تولید: آرش زینال‌خیری
• صدابردار: محمد شیوندی
• طراح گریم: کامران خلج
• طراح صحنه: جعفر محمدشاهی
• طراح لباس: سوسن نوروزی
• عکاسان: مهدی حیدری و مهدی بردبار
• مشاور رسانه‌ای: ملیکا راد
• خواننده تیتراژ پایانی: سالار عقیلی
• ترانه‌سرا: حسین غیاثی
• مجری طرح: مؤسسه فرهنگی هنری وصف صبا

تولید

مراحل تولید

طرح مجموعه تلویزیونی برادر جان مصوبه سال ۱۳۹۴ش در سازمان صدا و سیما بود. مراحل تصویربرداری این اثر از اواخر دی ۱۳۹۷ش با بازی حسام منظور در تهران آغاز گردید و سپس سایر بازیگران به گروه پیوستند.

در جریان ضبط این مجموعه در اردیبهشت ۱۳۹۸ش، علی نصیریان به دلیل فشار کاری و احساس ناراحتی قلبی در بیمارستان بستری شد و پس از بررسی‌های پزشکی به ضبط پروژه بازگشت. فاز تصویربرداری این اثر به صورت دوگروهه ادامه یافت و در ۱۱ خرداد ۱۳۹۸ش به پایان رسید.

اکران و نمایش

این مجموعه تلویزیونی نخستین بار از ۱۷ اردیبهشت ۱۳۹۸ش هم‌زمان با آغاز ماه مبارک رمضان، هر شب ساعت ۲۰:۳۰ از شبکه سه سیما به روی آنتن رفت. همچنین این سریال از ۱۰ آذر ۱۴۰۰ش از شبکه آی‌فیلم ۲ برای مخاطبان فارسی‌زبان در افغانستان و تاجیکستان پخش گردید. سریال برادر جان با دوبله‌های کردی و آذری نیز از شبکه سحر بازپخش شده است.

در ۱۲ خرداد ۱۳۹۸ش، پخش این سریال به دلیل پخش مستقیم مسابقه فوتبال جام حذفی متوقف شد و قسمت جدید آن روی آنتن نرفت.

بازخورد

فروش و استقبال

بر اساس آمارها و نظرسنجی‌های رسانه‌ای در نیمه ماه رمضان ۱۳۹۸ش، سریال برادر جان به عنوان پرمخاطب‌ترین سریال مناسبتی این ایام معرفی شد. بازخورد بازی علی نصیریان در نقش کریم بوستان با تحسین منتقدان و مخاطبان مواجه گردید. همچنین پرویز پرستویی بازیگر سینما در اظهار نظری به تمجید از ساختار و بازی‌های این سریال پرداخت.

نقد و بررسی

نقد هنری

نوع دیالوگ‌نویسی سعید نعمت‌الله در این سریال مورد بحث‌های متعدد رسانه‌ای قرار گرفت. محمدرضا شفیعی، تهیه‌کننده اثر، دیالوگ‌ها را دارای روایتی آهنگین و پینگ‌پنگی و همراه با استفاده به‌جا از ضرب‌المثل‌ها دانست. در مقابل، برخی منتقدان از جمله سیدرضا اورنگ و خبرگزاری تسنیم به یکسان بودن گویش کاراکترها و استفاده از دیالوگ‌های پرطمطراق و متأثر از سینمای مسعود کیمیایی انتقاد کردند. علی نصیریان در نشست خبری سریال در پاسخ به انتقادات پیرامون عدم وحدت موضوعی تأکید کرد که کشمکش و جنگ، جوهره درام است.

نقد اجتماعی

موضوع محوریت حق‌الناس در داستان از سوی برخی رسانه‌ها مثبت ارزیابی شد. با این حال، نمایش درگیری‌های فیزیکی و خشونت کلامی بدون مداخله قانون یا نهادهای انتظامی مورد انتقاد برخی رسانه‌ها قرار گرفت. محمدرضا آهنج، کارگردان اثر، در پاسخ اعلام کرد که نمایش این خشونتی خانوادگی در راستای مذمت خشونت بوده است.

نقد سیاسی

در برخی قسمت‌های سریال به موضوعات اقتصادی روز و خروج دارایی‌ها توسط افراد متمول اشاره شد که از سوی رسانه‌ها به عنوان کنایه به پرونده‌های «آقازاده‌ها» تعبیر گردید. روزنامه جوان نیز در یادداشتی به پوشش برخی بازیگران زن و نحوه پایان‌بندی اخلاقی سریال انتقاداتی وارد ساخت.

حاشیه‌ها

در نشست خبری سریال که در ۱۲ خرداد ۱۳۹۸ش در مؤسسه وصف صبا برگزار شد، شایعاتی دربارهٔ دستمزد ۸۰۰ میلیون تومانی برخی بازیگران مطرح گردید که با ابراز تعجب و تکذیب تهیه‌کننده و کارگردان مواجه شد. حسام منظور در پاسخ به این شایعه اعلام کرد پرداخت چنین دستمزدی برای بازیگری در سطح علی نصیریان غیرمعقول نیست و علی نصیریان نیز با لحنی شوخی‌آمیز به این موضوع واکنش نشان داد.

جوایز و افتخارات

سال	رویداد / جشنواره	بخش / رده	دریافت‌کننده	نتیجه	منبع
۱۳۹۸ش	نظرسنجی رسمی سازمان صدا و سیما	پرمخاطب‌ترین سریال رمضانی	مجموعه تلویزیونی برادر جان	برنده