حکم

فیلم سینمایی حکم به نویسندگی و کارگردانی مسعود کیمیایی و تهیه‌کنندگی مسعود کیمیایی و غلامرضا شریفی، محصول سال ۱۳۸۴ش درام سینمایی، جنایی و اجتماعی ایرانی است. سرمایه‌گذاری این اثر بر عهده غلامرضا شریفی و کارگاه آزاد فیلم بوده است. در این فیلم بازیگرانی چون عزت‌الله انتظامی، خسرو شکیبایی، لیلا حاتمی، بهرام رادان، پولاد کیمیایی و مریلا زارعی به ایفای نقش پرداخته‌اند. این اثر که بیست و پنجمین فیلم بلند کیمیایی محسوب می‌شود، پس از اکران سراسری در سینماهای کشور، موفق به دریافت تندیس زرین بهترین عکس از نهمین جشن خانه سینما شد.

داستان فیلم

در خلاصه داستان رسمی این فیلم آمده است: «حکم که صادر شد، باید اجرا بشه، اگه بترسی، تأخیر کنی، یا جا بزنی، حکم خودت صادر میشه…». درون‌مایه داستان بر این اصل استوار است که ماهیت پول، خرید و فروش است و کسانی که در میان پول و معامله زیست می‌کنند، در نهایت به صدور حکم علیه یکدیگر می‌رسند. رضا معروفی (با بازی عزت‌الله انتظامی) خود صاحب حکم است اما آن را اجرا هم می‌کند؛ او جوانی به نام سهند را امان می‌دهد، به خانه می‌آورد و برای گرفتاری‌اش چاره‌ای می‌یابد. محسن (با بازی پولاد کیمیایی) و فروزنده (با بازی لیلا حاتمی) هر دو جوان و عاشق یکدیگرند؛ اما محسن اسلحه، پول و خون را انتخاب می‌کند و در نهایت حتی در برابر فروزنده نیز حکم صادر می‌شود.

عوامل فیلم

بازیگران

• عزت‌الله انتظامی در نقش رضا معروفی
• خسرو شکیبایی
• لیلا حاتمی در نقش فروزنده
• بهرام رادان
• پولاد کیمیایی در نقش محسن
• مریلا زارعی
• لادن طباطبایی
• سعید پیردوست
• اکبر معززی
• داوود عمادی
• کارینا کیمیایی
• یوسف آزاد
• ناهید خیرابی
• لیلا بوشهری
• میترا صالحی
• بهرام فتاحی
• محسن هنرمند
• سعید روحانی
• جلال پیشوائیان
• فرزانه ارسطو

عوامل تولید

• نویسنده و کارگردان: مسعود کیمیایی
• تهیه‌کنندگان: مسعود کیمیایی (کارگاه آزاد فیلم) و غلامرضا شریفی
• مدیر فیلمبرداری: علیرضا زرین‌دست
• مدیر تولید: محمدصادق آذین
• آهنگساز: مجید انتظامی (در برخی منابع کاوه ناصحی)
• تدوین: جعفر پناهی (با همکاری مسعود کیمیایی در مراحل پایانی)
• برنامه‌ریز و مشاور کارگردان: امیرشهاب اسماعیلی
• مدیر صحنه: محمد تراب‌نیا
• دستیاران کارگردان: امین فرج‌پور و محمدعلی جناب
• صدابردار: اسحاق خانزادی
• طراح گریم: عاطفه رضوی
• اجرای گریم: ایمان امیدواری و شبنم سلیمی
• طراح صحنه و لباس: کیوان مقدم
• عکاس: بابک برزویه
• منشی صحنه: فرناز جمشیدی‌مقدم
• مدیر تدارکات: حسین عباسی
• تدارکات: محمد شارگی
• روابط عمومی: نگار باباخانی

تولید

مراحل تولید

شورای صدور پروانه فیلم‌سازی ۳۵ میلی‌متری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در ۱۱ مهر ۱۳۸۳ش مجوز ساخت فیلم سینمایی حکم به کارگردانی و تهیه‌کنندگی مسعود کیمیایی را صادر نمود. پس از قطعی شدن حضور بازیگران و عوامل، فیلمبرداری اثر از ۱۰ آبان ۱۳۸۳ش در یکی از شهرهای شمالی ایران آغاز شد. این فیلم به عنوان بیست و پنجمین اثر بلند سینمایی مسعود کیمیایی، به تهیه‌کنندگی کارگاه آزاد فیلم و سرمایه‌گذاری غلامرضا شریفی به مرحله تولید رسید. تا ۱۵ اردیبهشت ۱۳۸۴ش، فیلم مراحل پایانی تدوین خود را به دست جعفر پناهی سپری می‌کرد.

اکران و نمایش

نمایش عمومی فیلم حکم در سینماهای تهران آغاز شد؛ این اثر در ابتدای اکران با در اختیار داشتن ۱۵ سالن سینما شامل فرهنگ ۲، ایران ۱، سعدی، شقایق، فلسطین، سپیده ۱، رودکی، ناهید، تهران ۲، مرکزی ۲، پیام، انقلاب، موزه سینما، اروپا و پایتخت بیشترین تعداد سالن‌های اکران پایتخت را دارا بود. با توافق مهدی صباغ‌زاده کارگردان فیلم پیشنهاد ۵۰ میلیونی و مساعدت حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی، سالن‌های اختصاص‌یافته به آن فیلم به گروه اکران حکم اضافه شد و مجموع سالن‌های نمایش‌دهنده اثر به ۳۲ سالن افزایش یافت. دو هفته پس از آغاز اکران، فیلم از پرده سینما فرهنگ (که قرارداد ۷ هفته‌ای اکران به عنوان سرگروه داشت) و سینما قدس برداشته شد؛ سیروس تسلیمی پخش‌کننده فیلم، علت لغو اکران در سینما فرهنگ را تغییرات مدیریتی آن سینما و جایگزینی فیلم هشت‌پا ساخته علیرضا داوودنژاد اعلام کرد.

بازخورد

فروش و استقبال

فیلم حکم در طول دوره اکران عمومی خود در سینماهای پایتخت، تا ۹ دی ۱۳۸۴ش به فروش کل بیش از یک میلیارد و هفتصد میلیون ریال (۱۷۰ میلیون تومان) دست یافت. این رقم فروش با حضور در ۳۲ سالن سینما به ثبت رسید که پس از اضافه شدن سالن‌های نمایش‌دهنده فیلم «پیشنهاد ۵۰ میلیونی» حاصل گردیده بود. همچنین به گفته سیروس تسلیمی پخش‌کننده اثر، این فیلم با وجود لغو زودهنگام اکران در برخی سالن‌های اصلی مانند سینما فرهنگ و قدس، در دو هفته نخست نمایش موفق به ثبت فروش بالایی در گیشه گردید.

نقد و بررسی

نقد هنری

مسعود فراستی منتقد سینما، فیلم حکم را «ادای فیلم‌های گنگستری» خواند و اظهار داشت که شخصیت‌پردازی‌های اثر کاریکاتورگونه بوده و همه کاراکترها در حد تیپ باقی مانده‌اند. وی این اثر را معجونی بدفهمیده‌شده از آثار براین دی پالما و سایر کارگردانان آمریکایی توصیف کرد. آنتونیا شرکا منتقد سینما، فیلم را مجموعه‌ای از کلوزآپ‌های چهره‌های کاریکاتوری دانست، اما انتخاب بازیگران و کیفیت بازی‌ها را قابل قبول و اثر را خوش‌ساخت ارزیابی نمود. وی اشاره کرد که اغراق در دیالوگ‌ها، اثر را به هجویه‌ای از فیلم‌های گنگستری تبدیل کرده است. سعید قطبی‌زاده منتقد سینما، ساختار فیلم را دارای ادای دین صریح به سه فیلم شاخص سینمای نوآر شامل «سزار کوچک»، «قتل» و «سانست بلوار» دانست. وی شخصیت‌پردازی محسن (با بازی پولاد کیمیایی) و نحوه مرگ او را بزرگداشت آلن دلون در فیلم «سامورایی» اثر ژان-پیر ملویل و کاراکتر رضا معروفی (با بازی عزت‌الله انتظامی) را ادای دین به ژان گابن در «دسته سیسیلی‌ها» برشمرد.

نقد اجتماعی

آنتونیا شرکا در خصوص بازنمایی موقعیت زنان و تقابل نسل‌ها، کاراکتر زن فیلم را فردی تسلیم‌شده توصیف کرد که همانند آثار قبلی فیلمساز بوده و تغییر جدیدی در شناخت نسل جوان ارائه نمی‌دهد. سعید قطبی‌زاده فیلم حکم را نگاهی تراژیک و «مرثیه‌ای برای جوان‌های فیلم اعتراض» خواند که پس از یک دهه آرمان‌خواهی، به آدم‌هایی سرخورده و جنایتکار تبدیل شده‌اند.

نقد سیاسی

در نشست‌ها و نقدهای تحلیلی اشاره شد که ارجاعات سیاسی در دیالوگ‌های رضا معروفی دربارهٔ صادق هدایت و عبدالحسین نوشین مطرح گردیده است؛ با این حال مسعود فراستی بیان چنین مطالبی از زبان یک جاعل پاسپورت را فاقد مابه‌ازای عینی و هویت ایرانی دانست.

حاشیه‌ها

مسعود کیمیایی در نشست نقد و بررسی فیلم در فرهنگسرای نیاوران در ۱۶ آذر ۱۳۸۴ش (که با حضور محمود دولت‌آبادی، مجید انتظامی، جواد طوسی، زهرا حاتمی، علیرضا خمسه، علی مصفا و امید روحانی برگزار شد) علت عدم ارائه اثر به جشنواره فیلم فجر را مستقل بودن خود از جشنواره عنوان نمود. کیمیایی همچنین دربارهٔ تغییر رفتار شخصیت زن نسبت به آثار گذشته خود (از جمله قیصر) تصریح کرد که شرایط اجتماعی تغییر کرده و کاراکتر زن در حکم مواجهه مستقیم را انتخاب می‌کند. وی ریشه برخی خطوط داستانی نساخته فیلم را در رمان خود با عنوان «اجساد شیشه‌ای» ذکر کرد.

جوایز و افتخارات

سال	رویداد / جشنواره	بخش / رده	دریافت‌کننده	نتیجه	منبع
۱۳۸۴	نهمین جشن خانه سینما	بهترین عکس فیلم‌های بلند	بابک برزویه	برنده (تندیس زرین)
۱۳۸۵	بیست و پنجمین دوره جشنواره فیلم فجر	مسابقه عکس	بابک برزویه	نامزدشده
۱۳۸۵	بیست و پنجمین دوره جشنواره فیلم فجر	مسابقه پوستر (اعلان دیواری)	پوستر فیلم	نامزدشده