سرزمین مادری

مجموعه تلویزیونی سرزمین مادری (با نام اولیه سرزمین کهن) یک مجموعه تلویزیونی ایرانی در ژانر درام تاریخی و سیاسی به کارگردانی کمال تبریزی، نویسندگی علیرضا طالب‌زاده و تهیه‌کنندگی محمد مسعود است که در ۶۶ قسمت و ۳ فصل تولید شده است. داستان این سریال به بررسی تحولات سیاسی و اجتماعی تاریخ معاصر ایران از شهریور ۱۳۲۰ (حمله متفقین به ایران) تا پیروزی انقلاب اسلامی در بهمن ۱۳۵۷ در بستر زندگی شخصی به نام رهی می‌پردازد. این سریال برای اولین بار در ۳ بهمن ۱۳۹۲ از شبکه سه سیما به روی آنتن رفت، اما پس از پخش ۴ قسمت به دلیل اعتراضات اقوام بختیاری به یکی از دیالوگ‌ها متوقف شد. پس از اصلاح اسامی، تغییر نام فامیلی شخصیت‌ها از بختیاری به بهادری و دوبله مجدد، پخش آنلاین آن از ۵ مهر ۱۴۰۲ در تلوبیون و سپس از ۲۰ مهر ۱۴۰۲ از شبکه سه سیما از سر گرفته شد و در ۲۵ مرداد ۱۴۰۳ به پایان رسید.

داستان فیلم

داستان سریال با بمباران دهکده‌ای در فلات مرکزی ایران توسط جنگنده‌های متفقین در شهریور ۱۳۲۰ آغاز می‌شود. کودک نوزادی به نام رهی از زیر آوار سالم بیرون کشیده شده و همراه مادر بیمارش به تهران منتقل می‌شود. رهی ابتدا در یک خانواده با تمایلات حزب توده (خانواده اردکانی) بزرگ می‌شود. پس از وقوع ماجراهایی، او به یک خانواده درباری و وابسته به سلطنت (خانواده بهادری) سپرده می‌شود که در آنجا پی به هویت خود می‌برد. در نهایت، رهی به خانواده‌ای سنت‌گرا و مذهبی (خانواده اوس حسین) منتقل می‌گردد.

روایت سریال در سه فصل تاریخی تنظیم شده است: فصل اول از سال ۱۳۲۰ تا شروع نوجوانی رهی را پوشش می‌دهد. فصل دوم بخش جوانی او را بین سال‌های ۱۳۳۲ تا ۱۳۴۲ به تصویر می‌کشد. فصل سوم نیز وقایع سال‌های ۱۳۵۴ تا بهمن ۱۳۵۷ را روایت می‌کند.

عوامل فیلم

بازیگران

• علی شادمان در نقش خردسالی و نوجوانی رهی
• شهاب حسینی در نقش جوانی رهی
• آرش مجیدی در نقش میانسالی رهی
• امیر آقایی در نقش اردکانی
• محسن تنابنده در نقش مرتضی شوفر
• جواد عزتی
• نیکی کریمی در نقش شاپرک
• محمدرضا فروتن در نقش حشمت
• بابک حمیدیان
• پژمان بازغی
• حسین محجوب در نقش اوس حسین
• فرشته صدرعرفایی
• پرویز پورحسینی
• حسن پورشیرازی در نقش حاج مصطفی
• الهام حمیدی
• ثریا قاسمی
• هنگامه قاضیانی
• میترا حجار
• گلچهره سجادیه در نقش سالخوردگی راضیه
• مهران رجبی
• لیلا زارع در نقش زیور
• شبنم قلی‌خانی در نقش وحیده
• ترلان پروانه
• رضا کیانیان
• هومن سیدی
• سعید راد

عوامل تولید

• کارگردان: کمال تبریزی و سید جمال سیدحاتمی
• نویسنده: علیرضا طالب‌زاده
• تهیه‌کننده: محمد مسعود
• مشاور تاریخی: عباس سلیمی نمین

تولید

مراحل تولید

فیلم‌برداری سریال از آذر ۱۳۸۷ش در لوکیشنی واقع در خیابان وحدت اسلامی تهران آغاز شد و تولید فصل اول آن تا بهار ۱۳۸۹ش به طول انجامید. فیلم‌برداری فصل دوم از زمستان ۱۳۸۹ش آغاز شد و در تابستان ۱۳۹۲ش پایان یافت.

به دلیل ایجاد وقفه طولانی‌مدت در تولید و اشتغال بازیگران قبلی در پروژه‌های دیگر، ترکیب بازیگران در فصل سوم تغییر کرد؛ از جمله آرش مجیدی جایگزین شهاب حسینی در نقش رهی شد، مهران رجبی جایگزین محسن تنابنده گردید و گلچهره سجادیه ایفاگر نقش سالخوردگی راضیه شد.

اکران و نمایش

پخش نخست این مجموعه با نام سرزمین کهن از ۳ بهمن ۱۳۹۲ش از شبکه سه سیما آغاز شد اما در ۲۴ بهمن ۱۳۹۲ش پس از پخش ۴ قسمت متوقف گردید. نوبت دوم پخش که برای مهر ۱۳۹۶ش برنامه‌ریزی شده بود نیز لغو گردید.

پخش مجدد این سریال پس از اصلاحات با نام سرزمین مادری از ۵ مهر ۱۴۰۲ش در پلتفرم تلوبیون و از ۲۰ مهر ۱۴۰۲ش از شبکه سه سیما آغاز شد. فصل اول در ۲۱ قسمت، فصل دوم در ۱۹ قسمت و فصل سوم در ۲۶ قسمت (در مجموع ۶۶ قسمت) به نمایش درآمدند و در ۲۵ مرداد ۱۴۰۳ش به پایان رسیدند.

بازخورد

فروش و استقبال

پخش سریال در تلوبیون و شبکه سه سیما با استقبال مخاطبان مواجه شد و بر اساس اعلام احمد خورشیدی، مدیرعامل تلوبیون، این مجموعه رکورد آمار بازدید را در پلتفرم تلوبیون به دست آورد.

نقد و بررسی

نقد هنری

امیر مصطفوی، منتقد رسانه، در یادداشتی در مرداد ۱۴۰۳ش، کارگردانی کمال تبریزی و میزانسن‌های فصل اول و دوم را ممتاز دانست و بازی حسین محجوب و فرشته صدرعرفایی را در نقش پدربزرگ و مادربزرگ مادری رهی تحسین کرد. محمد عنبرسوز نیز در شهرآرانیوز تغییر بازیگران اصلی در فصل سوم را عامل افت کیفیت درام و تشتت در لحن روایت عنوان کرد.

نقد اجتماعی

جبار آذین، مدرس و منتقد، در دی ۱۴۰۳ش این سریال را اثری پژوهش‌محور در بازنمایی تغییرات اجتماعی و سبک زندگی اقشار مختلف جامعه ایران در دهه ۴۰ و ۵۰ ارزیابی کرد.

نقد سیاسی

محمدتقی فهیم، منتقد سینما و تلویزیون، در آبان ۱۴۰۲ش در گفت‌وگو با ایسنا، با وجود تمجید از ترکیب بازیگران، به دکوپاژ و میزانسن‌های اثر انتقاد کرد و سریال را فاقد حس دراماتیک کافی دانست.

حاشیه‌ها

در بهمن ۱۳۹۲ش، دیالوگی در قسمت‌های ابتدایی سریال که توسط شخصیت اردکانی خطاب به خانواده‌ای با نام فامیلی «بختیاری» بیان شد، موجب خشم و اعتراض جمعی از مردم ایل بختیاری در شهرهایی نظیر الیگودرز، دزفول، مسجدسلیمان، ایذه، اهواز و شهرکرد گردید. معترضان در برابر فرمانداری‌ها تجمع کرده و خواستار توقف توهین و عذرخواهی رسمی شدند.

در پی این اعتراضات، ۷۰ نماینده مجلس شورای اسلامی تذکر دادند. عزت‌الله ضرغامی، رئیس وقت سازمان صداوسیما، با سفر به خوزستان و ابراز عذرخواهی از مردم بختیاری، دستور توقف پخش سریال و تشکیل کارگروه بررسی را صادر کرد. در اصلاحات بعدی، نام فامیلی خانواده مذکور از «بختیاری» به «بهادری» تغییر یافت، دیالوگ‌ها دوباره اصلاح و دوبله شد و نام کلی سریال نیز به «سرزمین مادری» تغییر یافت.

جوایز و افتخارات

به دلیل عدم حضور این مجموعه در بخش مسابقه جشنواره‌های رسمی، جایزه‌ای برای آن در منابع ثبت نشده است.