عروسک فرنگی

فیلم سینمایی عروسک فرنگی به کارگردانی فرهاد صبا، نویسندگی اصغر آریان‌خواه و تهیه‌کنندگی رسول صدرعاملی محصول سال ۱۳۸۴ش درام ملودرام، عاشقانه و اجتماعی ایرانی است. سرمایه‌گذاری این اثر بر عهده اصغر آریان‌خواه بوده است. در این فیلم بازیگرانی چون خسرو شکیبایی، پونه حاج‌محمدی، محمد کاسبی، آزیتا لاچینی، اسماعیل شنگله، آتیلا پسیانی و حسن پورشیرازی به ایفای نقش پرداخته‌اند. این اثر نخستین تجربه کارگردانی بلند سینمایی فرهاد صبا در مقام مدیر فیلم‌برداری سینمای ایران است. فیلم سینمایی عروسک فرنگی در ۱۱ مهر ۱۳۸۵ش روانه پرده سینماها شد و در ۴ روز نخست اکران بیش از ۱۴ میلیون تومان در تهران فروش داشت.

داستان فیلم

شهاب سالک (با بازی خسرو شکیبایی) مردی پنجاه‌ساله، جاافتاده و مشاور حقوقی موفق، موجه و متین در موقعیت شغلی و اجتماعی، اما بی‌قید و هوس‌ران در زندگی شخصی است. او که مجرد است، در بهترین شرایط مالی و معیشتی قرار دارد و سفرهای خارجی متعددی داشته است. شهاب سالک عاشق دختری به نام مریم بکتاش (با بازی پونه حاج‌محمدی) می‌شود؛ دختری ساده و معمولی که علی‌رغم روزمرگی، دست‌نیافتنی می‌نماید. گرایش شهاب که در ظاهر هوسی بیش نیست، به‌تدریج چنان عمقی می‌یابد که بازشناسی آن از عشق دشوار می‌شود و در این هنگام ماجرا یک‌باره دگرگون می‌گردد. در پایان داستان، دختر و پسر به زندان می‌افتند. فیلم‌نامه این اثر برداشتی آزاد از رمانی به همین نام نوشته آلبا دسس‌پدس (نویسنده ایتالیایی) است که توسط اصغر آریان‌خواه با شرایط جامعه ایران هماهنگ شده است.

عوامل فیلم

بازیگران

• خسرو شکیبایی در نقش شهاب سالک
• پونه حاج‌محمدی در نقش مریم بکتاش
• محمد کاسبی
• آزیتا لاچینی
• اسماعیل شنگله
• آتیلا پسیانی
• حسن پورشیرازی
• فرهاد شریفی
• خسرو سهامی
• اسد شیروان‌بیگی

عوامل تولید

• کارگردان: فرهاد صبا
• نویسنده فیلم‌نامه: اصغر آریان‌خواه (بر اساس داستانی از آلبا دسس‌پدس)
• مشاور فیلم‌نامه: فرهاد صبا
• تهیه‌کننده و مشاور کارگردان: رسول صدرعاملی
• سرمایه‌گذار: اصغر آریان‌خواه
• مدیر فیلم‌برداری: مهدی مجدوزیری
• تدوین: کیومرث پوراحمد
• آهنگساز: تورج زاهدی (با همکاری فرزند فرهاد صبا) / آریا عظیمی‌نژاد
• صدابردار: جهانگیر میرشکاری
• صداگذاری و میکس: محمد صمیمی (در استودیو میلادفیلم)
• طراح چهره‌پردازی: محمدرضا قومی
• طراح صحنه و لباس: گیتی سهامی (طراح هنری: فرهاد صبا؛ گروه صحنه و لباس: مریم هوشمندزاده، سیاوش درفشی)
• مدیر تولید: مجتبی متولی (دستیار تولید: محمد شایسته)
• برنامه‌ریز: میلاد صدرعاملی
• منشی صحنه: مهرنوش الفتی
• تصویربردار پشت صحنه: فؤاد عمرانی
• مدیر تدارکات: حمید پرهیز (دستیار تدارکات: مهدی رجبی)

تولید

مراحل تولید

نگارش و آماده‌سازی فیلم‌نامه حدود یک سال به طول انجامید که بر اساس همکاری مشترک اصغر آریان‌خواه، فرهاد صبا، رسول صدرعاملی و محمد کاسبی شکل گرفت. فرهاد صبا که پیش‌تر تجربه مدیریت فیلم‌برداری در آثار سینمایی چون خانه دوست کجا است؟، کاغذ بی‌خط، یک‌بار برای همیشه، تیک تاک، چکمه، کیسه برنج، تیغ و ابریشم، تاتوره، آلبوم تمبر، بی‌بی چلچله، رابطه، نجات‌یافتگان و گاهی به آسمان نگاه کن را در کارنامه داشت، پس از ساخت فیلم کوتاه تار و پود (۱۳۶۴ش)، نخستین فیلم بلند سینمایی خود را کارگردانی کرد. صبا فیلم‌نامه را پیش از فیلم‌برداری در ۵۲۱ پلان دکوپاژ نمود. جهت انتخاب بازیگر نقش مریم بکتاش، به دلیل لزوم ناشناخته بودن چهره برای عدم افشای ابعاد شخصیت، فراخوان عمومی برگزار گردید و پونه حاج‌محمدی انتخاب شد. مراحل فنی شامل قطع نگاتیو در لابراتوار صدا و سیما و صداگذاری و میکس در میلادفیلم انجام شد. طولانی شدن مراحل فنی منجر به انصراف سازندگان از حضور در بیست و چهارمین دوره جشنواره فیلم فجر گردید.

اکران و نمایش

فیلم سینمایی عروسک فرنگی هم‌زمان با ماه مبارک رمضان در ۱۱ مهر ۱۳۸۵ش در گروه سینمایی آفریقا و ۱۸ سالن سینمای تهران به نمایش درآمد. کارگردان اثر نسبت به زمان‌بندی اکران فیلم در ماه رمضان ابراز نارضایتی کرد.

بازخورد

فروش و استقبال

بنا بر آمار منتشرشده از سوی بنیاد سینمایی فارابی، این فیلم در ۴ روز نخست اکران در ۱۸ سالن سینمای تهران بیش از ۱۴ میلیون تومان فروش داشت.

نقد و بررسی

نقد هنری

فرهاد صبا طنز موجود در فیلم را طنزی عمق‌یافته، درونی و ظریف توصیف کرد. او ایجاد جذابیت در سینما را منوط به عمق دادن به اثر دانست. نقش‌آفرینی خسرو شکیبایی نیز به دلیل توانایی فیزیکی در نمایش هم‌زمان ابعاد شخصیت مورد توجه قرار گرفت.

نقد اجتماعی

در نقد ساختار درام، تقابل میان ترس و عشق و مواجهه با چهره واقعی و کاذب انسان‌ها در مناسبات اجتماعی بررسی شد. همچنین فیلم‌ساز از تجاری‌سازی سینما و تنزل تعریف آن در تبلیغات شهری انتقاد نمود.

نقد سیاسی

این فیلم در بخش مسابقه آثار سینمایی دومین دوره جشنواره فیلم پلیس حضور داشت و هیئت داوران جایزه بهترین فیلم‌نامه را به نویسنده آن اعطا کردند.

حاشیه‌ها

• با توجه به افتادن شخصیت‌های دختر و پسر به زندان در انتهای داستان، فرهاد صبا از احتمال ساخت ادامه فیلم تحت عنوان «عروسک فرنگی ۲» یاد کرد.
• صبا با اشاره به سابقه همکاری با عباس کیارستمی، ایجاد فاصله میان خود و کیارستمی را ناشی از حسادت‌های پیرامونی در محیط سینما دانست و برای همکاری دوباره با وی ابراز تمایل کرد.

جوایز و افتخارات

سال	رویداد / جشنواره	بخش / رده	دریافت‌کننده	نتیجه	منبع
۱۳۸۵	دومین جشنواره فیلم پلیس	بهترین فیلم‌نامه سینمایی	اصغر آریان‌خواه	برنده