نرگس

مجموعه تلویزیونی «نرگس»، یک سریال درام اجتماعی و ملودرام خانوادگی به کارگردانی سیروس مقدم، نویسندگی مسعود بهبهانی‌نیا و تهیه‌کنندگی ایرج محمدی و مهران مهام است که در تابستان ۱۳۸۵ش از شبکه سه سیما پخش گردید. این اثر که از نخستین تجربه‌های صدا و سیما در ساخت سریال‌های ملودرام روتین هرشبه به‌شمار می‌رفت، داستان دو خواهر به نام‌های نرگس و نسرین و چالش‌های آنان در مواجهه با ازدواج، اختلافات طبقاتی و رفتارهای مستبدانه فردی به نام محمود شوکت را روایت می‌کند. با وجود درگذشت ناگهانی پوپک گلدره در زمان ساخت و جایگزینی ستاره اسکندری در نقش اصلی، این سریال با جلب نظر بیش از ۷۶ درصد بینندگان به یکی از پرمخاطب‌ترین مجموعه‌های تلویزیونی دهه ۱۳۸۰ش تبدیل شد و جوایزی از جمله تندیس حافظ بهترین مجموعه تلویزیونی و بهترین بازیگر مرد درام را به دست آورد.

داستان سریال

داستان این مجموعه دربارهٔ دو خواهر به نام‌های نرگس و نسرین محتشم است که پس از فوت پدرشان، به همراه مادر بیمار خود در خانه‌ای قدیمی که عمویشان به‌طور موقت در اختیارشان گذاشته زندگی می‌کنند. آشنایی نسرین با پسری ثروتمند به نام بهروز شوکت، آغازگر چالش‌های اصلی داستان است؛ نرگس که دختری منطقی و پایبند به اصول است، با این ارتباط مخالفت می‌کند اما بهروز و نسرین با ترفندهای مختلف خانواده‌ها را راضی به ازدواج می‌کنند.

محمود شوکت، پدر بهروز که بنکداری ثروتمند و مادی‌گرا در بازار پارچه است، با این پیوند مخالفت ورزیده و سعی در نابودی زندگی آنان و کشانیدن رابطه به طلاق دارد. شوکت برای فشارهای بیشتر، بهروز را به بهانه تجاری به خارج از کشور می‌فرستد که به طلاق نسرین و ازدواج بهروز با دخترعمویش می‌انجامد و نسرین به تنهایی فرزندش بهار را بزرگ می‌کند. شوکت همچنین برای احسان، کارفرما و خواستگار نرگس، مشکلات کاری و خسارات فراوانی ایجاد می‌کند. در ادامه داستان با ورود شخصیت‌هایی نظیر شقایق و وقوع قتل وی، قصه ابعاد جنایی و پلیسی به خود گرفته و در نهایت با پافشاری نرگس، ایستادگی نسرین و دستگیری شوکت خاتمه می‌یابد.

عوامل سریال

بازیگران

• حسن پورشیرازی در نقش محمود شوکت
• مهرانه مهین‌ترابی در نقش اعظم (مادر بهروز)
• پوپک گلدره در نقش نرگس محتشم (تا قسمت ۳۶)
• ستاره اسکندری در نقش نرگس محتشم (از قسمت ۳۶ به بعد)
• عاطفه نوری در نقش نسرین محتشم
• مهدی سلوکی در نقش بهروز شوکت
• زهرا امیرابراهیمی در نقش زهره شوکت
• سپند امیرسلیمانی در نقش مجید
• زهره فکور صبور در نقش شقایق
• علیرضا اشکان در نقش احسان
• پوراندخت مهیمن در نقش مادر نرگس و نسرین
• امیر زندگانی در نقش هدایت
• میرطاهر مظلومی

عوامل تولید

• کارگردان: سیروس مقدم
• نویسنده: مسعود بهبهانی‌نیا
• تهیه‌کنندگان و مجریان طرح: ایرج محمدی و مهران مهام
• بازیگردان: افشین سنگ‌چاپ
• مدیر تصویربرداری: امیر معقولی
• طراح چهره‌پردازی: مهری شیرازی
• تدوین‌گران: حسین غضنفری و سودابه سعیدنیا
• صدابرداران: مرتضی اصلان‌زاده، احسان شفیعی‌پناه و علیرضا افخمی
• مدیر تولید: اصلان مرتضایی
• آهنگساز: آریا عظیمی‌نژاد

تولید

مراحل تولید

طراحی اولیه قصه سریال نرگس در سال ۱۳۸۲ش انجام گردید و نگارش آن توسط مسعود بهبهانی‌نیا آغاز شد. در میانه نگارش و هنگام ضبط قسمت‌های ۵۳ و ۵۴، بهبهانی‌نیا دچار عارضه قلبی شد و بستری گردید، اما نگارش ادامه یافت. حسن پورشیرازی ساخت این مجموعه را حاصل تلاش هشت‌ماهه گروه تولید دانست.

در ۲۷ فروردین ۱۳۸۵ش، پوپک گلدره بازیگر نقش نرگس پس از هشت ماه به کما رفتن بر اثر تصادف رانندگی درگذشت. وی پیش از حادثه به مدت سه ماه در ۴۷ قسمت از صحنه‌های داخلی فیلم‌برداری‌شده بازی کرده بود. پس از درگذشت وی، ستاره اسکندری از قسمت ۳۶ جایگزین او در نقش نرگس گردید. سیروس مقدم دربارهٔ این جایگزینی بیان کرد که پوپک گلدره به لحاظ حسی و عاطفی و ستاره اسکندری به صورت تکنیکی با نقش ارتباط برقرار کردند.

همچنین مهران مهام در آذر ۱۴۰۳ش طی یک برنامه زنده تلویزیونی اعلام کرد که مجموعه نرگس با مجوز اولیه ۲۶ قسمت، اما به‌طور مخفیانه در ۹۰ قسمت ساخته شد تا از توقف تولید آن جلوگیری شود.

اکران و نمایش

پخش این مجموعه از ۱۱ تیر ۱۳۸۵ش به صورت هرشبه در ساعت ۲۲:۴۵ از شبکه سه سیما آغاز شد و در ۲۵ شهریور ۱۳۸۵ش پس از پخش نزدیک به ۸۰ قسمت به پایان رسید.

بازخورد

استقبال مخاطبان

بر اساس نظرسنجی مرکز تحقیقات صدا و سیما در هفته سوم تیر ۱۳۸۵ش، سریال نرگس ۶۸ درصد بیننده داشت که در شهریور ۱۳۸۵ش این آمار به ۷۶ درصد بیننده و ۹۶ درصد رضایت مخاطب رسید. این مجموعه نخستین اثر ملودرام روتین ۹۰ شبی تلویزیون ایران محسوب می‌شد.

نقد و بررسی

نقد هنری

منتقدان رسانه‌ای به ضعف‌هایی نظیر کش‌دار بودن داستان، گنجایش نداشتن قصه برای ۸۰ قسمت، ریتم کند اتفاقات و وجود شخصیت‌های زائد اشاره کردند. همچنین خبرگزاری ایسنا در گزارشی به خطاهای تصویری و راکورد نظیر استفاده از نوزاد ۴ ماهه به جای نوزاد ۲ روزه، تغییر رنگ روسری شخصیت اصلی در یک رفت و آمد و عدم تطابق موقعیت وسایل همراه شخصیت‌ها پرداخت.

نقد اجتماعی

قاسم قاضی، روان‌شناسی اجتماعی، شخصیت نرگس را فردی مداخله‌گر و سلطه‌جو دانست که دربارهٔ زندگی خواهرش تصمیم‌گیری می‌کند. وی همچنین از مطرح کردن ازدواج از روی ترحم، نفی مطلق مقوله طلاق، پنهان‌کاری‌های بی‌مورد شخصیت‌ها و رفتارهای پرخاشگرانه و مستبدانه شوکت به عنوان نکات دارای ایراد تربیتی یاد کرد.

نقد سیاسی

در طول داستان سریال، مفاهیمی نظیر ضرورت بهینه‌سازی مصرف سوخت‌های فسیلی و اهمیت انرژی هسته‌ای در قالب گفتگوهای میان شخصیت‌ها مطرح گردید که مهران مهام هدف از آن را فرهنگ‌سازی ملی در خصوص مدیریت انرژی عنوان نمود.

حاشیه‌ها

این سریال پس از پخش اولیه، به دلیل انتشار فیلم خصوصی منتسب به زهرا امیرابراهیمی (بازیگر نقش زهره) در پاییز ۱۳۸۵ش، در فهرست آثار تحریم‌شده توسط سازمان صدا و سیما قرار گرفت و بازپخش آن از شبکه‌هایی نظیر آی‌فیلم ممنوع گردید.

جوایز و افتخارات

سال	رویداد / جشنواره	بخش	نامزد / برنده	نتیجه	منبع
۱۳۸۶	جشن حافظ (دوره ۱۰)	بهترین مجموعه تلویزیونی	ایرج محمدی و مهران مهام	برنده
۱۳۸۶	جشن حافظ (دوره ۱۰)	بهترین بازیگر مرد درام تلویزیونی	حسن پورشیرازی	برنده
۱۳۸۶	جشن حافظ (دوره ۱۰)	بهترین بازیگر زن درام تلویزیونی	ستاره اسکندری	نامزدشده
۱۳۸۶	جشن حافظ (دوره ۱۰)	بهترین بازیگر زن درام تلویزیونی	عاطفه رضوی	نامزدشده
۱۳۸۶	جشن حافظ (دوره ۱۰)	بهترین فیلم‌نامه تلویزیونی	مسعود بهبهانی‌نیا	نامزدشده
۱۳۸۶	جشن حافظ (دوره ۱۰)	بهترین کارگردانی تلویزیونی	سیروس مقدم	نامزدشده