سر به مهر

فیلم سینمایی

سر به مهر

تماشا و اطلاعات

انتشاربهمن ۱۳۹۱ (نخستین نمایش در جشنواره فیلم فجر)؛ پاییز ۱۳۹۲ (اکران عمومی)

کشورایران

پوستر فیلم سر به مهر

عوامل اصلی

کارگردانهادی مقدم‌دوست

تهیه‌کنندهمحمدرضا شفیعی

نویسندهحمید نعمت‌الله، هادی مقدم‌دوست

فیلمنامهحمید نعمت‌الله، هادی مقدم‌دوست

عوامل فنی

موسیقیمانی منادی‌زاده

فیلم‌بردارروزبه رایگا

تدوینخشایار موحدیان، سودابه سعیدنیا

تولید و انتشار

شرکت‌های تولیدمؤسسه فرهنگی هنری وصف صبا

توزیع‌کنندهسازمان توسعه سینمایی سوره (حوزه هنری)

بودجهحدود ۴۰۰ میلیون تومان

بازیگران

لیلا حاتمی، آرش مجیدی، خاطره اسدی، سمیرا مسلمی

سر به مهر فیلمی به کارگردانی هادی مقدم‌دوست و تهیه‌کنندگی محمدرضا شفیعی، محصول سال ۱۳۹۱ش سینمای ایران است. فیلم‌نامه این اثر به‌طور مشترک توسط حمید نعمت‌الله و هادی مقدم‌دوست به نگارش درآمد و بازیگرانی همچون لیلا حاتمی، آرش مجیدی، خاطره اسدی و سمیرا مسلمی در آن به ایفا نقش پرداخته‌اند. داستان فیلم دربارهٔ دختر تنها، تحصیل‌کرده و کم‌رویی به نام صباست که پس از برآورده شدن حاجتش، تصمیم به خواندن نماز می‌گیرد اما برای ابراز و علنی کردن نماز خواندن خود در برابر دیگران و به‌ویژه خواستگارش دچار تردید و خجالت می‌شود. سر به مهر که با سرمایه‌گذاری بخش خصوصی ساخته شد، نخستین نمایش خود را در سی و یکمین جشنواره بین‌المللی فیلم فجر تجربه کرد و موفق به دریافت سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی در بخش نگاه نو (فیلم‌سازان اول) گردید.

داستان فیلم

صبا دختری مجرد، دارای مدرک کارشناسی ارشد و دچار افسردگی، بی‌کاری و دغدغه‌های مربوط به افزایش سن ازدواج است که احساسات و تنهایی خود را در یک وبلاگ شخصی منتشر می‌کند. او در مقطعی از زندگی، در مواجهه با مشکلات فراوان، نذر می‌کند که در صورت برآورده شدن خواسته‌هایش و خروج از بحران، شروع به نماز خواندن کند. پس از بهبود نسبی شرایط و گشایش در کارش، او به وعده خود عمل کرده و اقامه نماز را آغاز می‌کند؛ اما در ادامه با چالش درونی و روانی جدیدی مواجه می‌شود.

صبا که پیشتر نماز نمی‌خوانده و از قضاوت اطرافیان می‌ترسیده، شهامت کافی برای اعلام نمازخوان شدن خود ندارد. این مسئله زمانی بحرانی‌تر می‌شود که برادر هم‌خانه‌اش (فرشته) از او خواستگاری می‌کند و رفت‌وآمد خانواده خواستگار آغاز می‌شود. صبا برای پنهان کردن نماز خود، به مکان‌هایی مانند فرودگاه و بالای برج میلاد پناه می‌برد تا دور از چشم دیگران نماز بخواند. در نهایت، صبا بر ضعف درونی و خجالت خود غلبه کرده و با ارسال یک پیامک به خواستگارش، راز نماز خواندن خود را افشا می‌کند و با رسیدن به معرفت درونی، عبادت خود را ادامه می‌دهد.

عوامل فیلم

نمایی از فیلم سر به مهر با بازی لیلا حاتمی و آرش مجیدی

بازیگران

• لیلا حاتمی در نقش صبا (دختر مجرد، تحصیل‌کرده و وبلاگ‌نویس)
• آرش مجیدی در نقش حامد / خواستگار صبا (برادر فرشته)
• خاطره اسدی در نقش فرشته (هم‌خانه صبا)
• سمیرا مسلمی

عوامل تولید

• نویسندگان: حمید نعمت‌الله و هادی مقدم‌دوست
• کارگردان: هادی مقدم‌دوست
• مشاور کارگردان: حمید نعمت‌الله
• تهیه‌کننده: محمدرضا شفیعی
• مجری طرح: مؤسسه فرهنگی هنری وصف صبا
• مدیر فیلمبرداری: روزبه رایگا
• تدوین و صداگذاری: خشایار موحدیان و سودابه سعیدنیا
• صدابردار: فرشید احمدی
• طراح صحنه: محمدرضا میرزامحمدی
• طراح لباس: مهرناز اکبری
• طراح گریم: اعظم بیات
• آهنگساز: مانی منادی‌زاده
• عکاس: امیرحسین شجاعی
• مدیر تولید: سید حسین یعقوبی
• دستیار تهیه‌کننده: سعید پروینی
• برنامه‌ریز و دستیار کارگردان: سعید نقدزاده
• مدیر تدارکات: مهدی آقایی
• منشی صحنه: هدیه نصیری

تولید

نمایی از فیلم سر به مهر با بازی آرش مجیدی و خاطره اسدی

ایده اولیه فیلم‌نامه سر به مهر در سال ۱۳۸۴ش/۱۳۸۵ش در جریان همکاری هادی مقدم‌دوست و حمید نعمت‌الله در پروژه فیلم سینمایی بی‌پولی شکل گرفت. طرح اولیه که ابتدا برای ساخت یک تله‌فیلم در سال ۱۳۸۵ش تنظیم شده بود، در سال ۱۳۸۹ش به فیلم‌نامه‌ای سینمایی تبدیل گردید. روند اخذ پروانه ساخت این اثر ۱۲ ماه به طول انجامید و شورای پروانه ساخت مسئولان وقت سینمایی سه بار با درخواست پروانه ساخت آن مخالفت کردند؛ چرا که مسئولان متصدی گمان می‌بردند موضوع اثر مغایر با آموزه‌ها است و همچنین از اینکه فیلمی با مضمون دینی بدون بودجه دولتی ساخته می‌شود ابراز تعجب می‌کردند.

فیلم سر به مهر بدون دریافت حمایت‌های دولتی و با سرمایه شخصی در مؤسسه فرهنگی هنری وصف صبا با بودجه‌ای در حدود ۴۰۰ میلیون تومان تولید شد. فیلمبرداری اثر در آذر ۱۳۹۱ش بدون اطلاع‌رسانی قبلی در تهران و با بازگشت لیلا حاتمی از فرانسه آغاز گردید. مراحل فیلمبرداری در پردیس سینمایی ملت، برج میلاد و فرودگاه انجام شد و در ۱ دی ۱۳۹۱ش به ۵۰ درصد رسید. هم‌زمان خشایار موحدیان و سودابه سعیدنیا تدوین اثر را انجام دادند تا برای حضور در جشنواره آماده شود.

اکران و نمایش

فیلم سینمایی سر به مهر نخستین بار در بهمن ۱۳۹۱ش در سی و یکمین جشنواره بین‌المللی فیلم فجر به نمایش درآمد و در ۲۱ بهمن ۱۳۹۱ش در برج میلاد برای اهالی رسانه اکران گردید. پس از پایان جشنواره، مسئولیت پخش فیلم در فروردین ۱۳۹۲ش به سازمان توسعه سینمایی سوره (حوزه هنری) واگذار شد. اکران عمومی فیلم از پاییز ۱۳۹۲ش (مهر/آذر ۱۳۹۲ش) با سرگروهی سینما استقلال در ۱۴ سالن سینمایی تهران و به‌طور هم‌زمان در شهرهای مشهد، اهواز و کرج آغاز گردید.

اکران خصوصی سر به مهر در ۱ آذر ۱۳۹۲ش در سینما فلسطین تهران با حضور عوامل اثر و سینماگرانی چون ابوالحسن داوودی، منوچهر هادی، جابر قاسمعلی و علیرضا رضاداد برگزار شد، در حالی که لیلا حاتمی در این مراسم غایب بود. علاوه بر این، فیلم در ۲۴ آذر ۱۳۹۲ش در فرهنگسرای ارسباران و همچنین در جشنواره فیلم‌های ایرانی لندن به نمایش درآمد.

بازخورد

پوستر انگلیسی فیلم سر به مهر

فروش و استقبال

سر به مهر در زمان اکران عمومی با استقبال مخاطبان مواجه شد و بر اساس اعلام مدیر پخش حوزه هنری، در دی ۱۳۹۲ش در صدر جدول فروش سینما آزادی تهران قرار گرفت.

نقد و بررسی

نقد هنری

مسعود فراستی در نشست نقد و بررسی فیلم در ۷ دی ۱۳۹۲ش، با وجود تمجید از نیت سازندگان، فیلم‌نامه اثر را ضعیف دانست و بیان کرد که فیلم در حد یک طرح باقی مانده و به ساختار تله‌فیلم نزدیک شده است. او همچنین پناه بردن شخصیت اصلی به فرودگاه و برج میلاد برای نماز خواندن را غیرواقعی خواند و اتکای کامل اثر به مونولوگ‌های لیلا حاتمی را مورد نقد قرار داد. سعید حدادیان نیز در دی ۱۳۹۲ش ضمن تمجید از تیتراژ ابتدا و انتهای اثر و پرداختن به موضوع نماز، از نبود نماهای بلند (لانگ‌شات)، نبود داستان‌های فرعی و نمایش ندادن کامل قرائت حمد و سوره در نماز گله کرد.

علیرضا پورصباغ در برنامه صبح بخیر ایران، متن فیلم را صادقانه دانست اما ساختار آن را به تله‌فیلم نزدیک خواند و ریتم اثر را کند ارزیابی نمود. حمید سلیمی بازی لیلا حاتمی را درخشان و خیره‌کننده توصیف کرد که یک‌تنه بار فیلم را به دوش می‌کشد، اما انتخاب سوژه و پرداخت شخصیت‌های فرعی را ضعیف دانست. در مقابل، جبار آذین فیلم را شروعی خوب برای هادی مقدم‌دوست خواند و از نگاه غیرمعمول و به‌دور از ریای آن به عبادت تمجید نمود.

نقد اجتماعی

حسین باهر در نشست خبری خبرگزاری مهر، به بررسی ابعاد رفتارشناختی شخصیت صبا پرداخت و استفاده از وبلاگ و نماز را به‌عنوان ابزارهایی برای خروج از بحران‌های فردی، بیکاری و تجرد بررسی کرد و بر لزوم نمایش بیشتر سعی و تلاش عملی صبا در کنار توکل تأکید نمود. فروغ نیلچی‌زاده نمایش زیست مجردی دختران جوان و دغدغه‌های هویت اجتماعی را سری جدیدی در سینمای ایران دانست و ورود مسئله نماز به سینما پس از ۳۴ سال را اقدامی قابل تقدیر خواند، هرچند معتقد بود فیلم بیشتر بر کم‌رویی شخصیت تمرکز دارد تا فرهنگ جامع نماز. مریم فاطمی نیز انتخاب فضای مجازی و وبلاگ‌نویسی را نمادی هوشمندانه از پنهان‌کاری و گمنامی شخصیت اصلی دانست.

نقد سیاسی

در جریان بررسی‌های پیش از تولید و پس از اکران، فیلم سر به مهر به‌عنوان نمادی از چالش میان سینمای دینی و سینمای اجتماعی مطرح شد. سازندگان اثر تأکید داشتند که فیلم‌های دینی دارای وجوه اجتماعی نیز هستند و نباید سینمای اجتماعی را صرفاً به پرداختن به طبقات محروم محدود کرد. همچنین ساخت مستقل این اثر بدون اتکا به بودجه‌های دولتی، به‌عنوان نقضی بر نگاه سنتی مبنی بر سفارشی بودن فیلم‌های مذهبی ارزیابی گردید و در دومین جایزه گفتمان انقلاب اسلامی مورد تقدیر قرار گرفت.

حاشیه‌ها

• رد ۳ باره فیلم‌نامه سر به مهر توسط مدیران وقت سینمایی و مخالفت با ساخت مستقل آن.
• عدم حضور لیلا حاتمی در مراسم اکران خصوصی فیلم در سینما فلسطین با وجود اعلام قبلی حضور وی.
• نقد برخی کارشناسان به نحوه نمایش نماز در مکان‌های غیرمعمول نظیر برج میلاد و فرودگاه به‌جای مساجد.

جوایز و افتخارات

سال	جشنواره / رویداد	بخش	جایزه	دریافت‌کننده	نتیجه
۱۳۹۱ش	سی و یکمین جشنواره بین‌المللی فیلم فجر	نگاه نو (فیلم‌سازان اول)	سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی	هادی مقدم‌دوست	پیروز
۱۳۹۱ش	دومین جایزه گفتمان انقلاب اسلامی	-	فیلم شایسته تقدیر	هادی مقدم‌دوست	تقدیرشده