پله آخر
فیلم سینمایی
پله آخر
فیلم سینمایی پله آخر به نویسندگی، کارگردانی و تهیه‌کنندگی علی مصفا محصول سال ۱۳۹۰ش است. این فیلم دومین ساخته بلند سینمایی علی مصفا در مقام کارگردان پس از سیمای زنی در دوردست محسوب می‌شود و به صورت مستقل و با سرمایه شخصی وی تولید شده است. لیلا حاتمی، علی مصفا و علیرضا آقاخانی بازیگران اصلی این فیلم هستند و حامد بهداد نیز در نقشی کوتاه در آن به ایفا نقش پرداخته است. فیلم‌نامه «پله آخر» بر پایه داستان «مردگان» از مجموعه دوبلینی‌ها اثر جیمز جویس و داستان مرگ ایوان ایلیچ نوشته لئو تولستوی نگاشته شده است. این اثر در سیامین دوره جشنواره فیلم فجر موفق به دریافت سیمرغ بلورین بهترین فیلم‌نامه اقتباسی شد و در چهل و هفتمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم کارلووی واری نیز جایزه گوی بلورین بهترین بازیگر زن برای لیلا حاتمی و جایزه فپریشی را به دست آورد.
داستان فیلم
[ویرایش | ویرایش مبدأ]خسرو معماری است که پس از درگذشت خود، در قالب روحی سرگردان خاطرات و وقایع زندگی مشترکش با همسر بازیگرش لیلی را بدون ترتیب زمانی روایت می‌کند.[۱][۲] لیلی ستاره سینما است که پس از درگذشت شوهرش خسرو، سر صحنه فیلم‌برداری یک فیلم در فیلم، ناگهان مقابل دوربین خنده‌اش می‌گیرد و از ادامه کار بازمی‌ماند، در حالی که اطرافیان دلیل خنده‌های او را نمی‌دانند.[۳] در بخش دیگری از داستان، امین دکتری میان‌سال است که پس از سال‌ها به ایران بازگشته و با شنیدن خبر مرگ دوست قدیمی‌اش خسرو، به خانه او رفته و درگیر ماجرای مرگ وی می‌شود.[۴]
عوامل فیلم
[ویرایش | ویرایش مبدأ]
بازیگران
[ویرایش | ویرایش مبدأ]- لیلا حاتمی در نقش لیلی رضایی[۱][۲]
- علی مصفا در نقش خسرو معماری[۱][۲]
- علیرضا آقاخانی در نقش دکتر امین[۱][۲]
- حامد بهداد در نقش مربی اسکیت / بازیگر[۱][۲]
- احسان امانی[۱]
- کیانوش گرامی[۱]
- نظام‌الدین کیایی[۱]
- اردشیر کاظمی[۱]
- صبا سیاه‌پوش[۱]
- نسترن سیاه‌پوش[۱]
- لیلی شهیدی[۱]
- علیرضا نائینی[۱]
- علی‌اصغر طبسی[۱]
- مجید شهریاری[۱]
- حمید مولوی[۱]
- رضا رادمنش[۱]
- بهادر نعمتی[۱]
- احمد یاوری شاد[۱]
عوامل تولید
[ویرایش | ویرایش مبدأ]- نویسنده، کارگردان و تهیه‌کننده: علی مصفا[۱]
- مدیر فیلم‌برداری: علیرضا برازنده[۱]
- تدوین: فردین صاحب‌الزمانی[۱]
- صدابردار: امیرحسین رسولی[۲]
- طراح صحنه و لباس: لیلا حاتمی[۲]
- طراح چهره‌پردازی: مهرداد میرکیانی[۲]
- عکاس: بهادر نعمتی[۱]
تولید
[ویرایش | ویرایش مبدأ]
علی مصفا فیلم‌نامه «پله آخر» را در سال ۱۳۸۴ش نگاشت، اما به دلیل انصراف تهیه‌کنندگان مختلف از سرمایه‌گذاری بر روی آن، در نهایت پس از ۷ سال تصمیم گرفت با هزینه شخصی اثر را به صورت مستقل تولید کند.[۵] نقش اول زن (لیلی) از ابتدا برای لیلا حاتمی نوشته شده بود، اما مصفا نقش اول مرد (خسرو) را جهت کاهش هزینه‌های تولید خود بر عهده گرفت.[۵] ساختمان محل فیلم‌برداری این اثر همان ساختمانی بود که پیش‌تر در فیلم لیلا به کارگردانی داریوش مهرجویی و به پیشنهاد مصفا استفاده شده بود.[۶] علیرضا برازنده مدیریت فیلم‌برداری و فردین صاحب‌الزمانی تدوین فیلم را بر عهده داشتند.[۱][۲]
اکران و نمایش
[ویرایش | ویرایش مبدأ]«پله آخر» نخستین بار در بهمن ۱۳۹۰ش در سیامین دوره جشنواره فیلم فجر به نمایش درآمد.[۷] اکران عمومی این فیلم از ۱۳ دی ۱۳۹۱ش به سرگروهی سینما فرهنگ آغاز شد.[۵] اکران عمومی اثر به دلیل اختلافات میان نهادهای سینمایی با تأخیر مواجه گردید که اعتراض علی مصفا و لیلا حاتمی را در قالب یادداشتی رسانه‌ای به همراه داشت.[۸] پخش این فیلم بر عهده دفتر پخش هدایت فیلم بود.[۳][۹]
بازخورد
[ویرایش | ویرایش مبدأ]فروش و استقبال
[ویرایش | ویرایش مبدأ]«پله آخر» در ۲ روز نخست اکران در ۷ سینمای تهران ۱۱ میلیون تومان،[۱۰] در ۸ روز نخست ۶۲ میلیون تومان،[۳] تا ۹ اسفند ۱۳۹۱ش بیش از ۱۲۰ میلیون تومان[۹] و در اواسط اسفند ۱۳۹۱ش با در اختیار داشتن ۸ سالن بیش از ۱۳۰ میلیون تومان فروش ثبت کرد.[۱۱]
نقد و بررسی
[ویرایش | ویرایش مبدأ]نقد هنری
[ویرایش | ویرایش مبدأ]در جریان نشست‌های فیلم‌پژوهی انجمن مدرسان سینما در ۵ آذر ۱۴۰۴ش در خانه هنرمندان ایران، مباحث مختلفی دربارهٔ ساختار روایی و نشانه‌شناختی «پله آخر» مطرح شد.[۱۲] امیرحسین بابائی روایت فیلم را بر پایه مفهوم یادمانده‌ها و زمان سیال هنری برگسون تحلیل کرد.[۱۲] محمد هاشمی اثر را دارای نشانه‌شناسی سیال و تجربه پدیدارشناسانه دانست.[۱۲] حسین حیدری ژانر اثر را «روان‌شناختی شخصیت‌محور» با ساختاری معمایی و پازلی توصیف کرد و به اهمیت عناصر معماری مانند پله، در و پنجره اشاره نمود.[۱۲] امیرحسین جلالی از منظر روان‌درمانی، فراموشی چهره خسرو توسط لیلی را نشانه‌ای از سوگ ناتمام و رسوب فقدان دانست.[۶] پانته‌آ منصوری نیز چالش‌های روایی فیلم را در ۴ سطح پازل، معما، ایهام و ابهام پایدار تقسیم‌بندی کرد.[۱۲] همچنین کوروش حسینی در برنامه رادیویی بوطیقا، اثر را نمونه‌ای از سینمای پست‌مدرن با شکست توالی زمانی کلاسیک برشمرد.[۱۳]
نقد اجتماعی
[ویرایش | ویرایش مبدأ]از منظر تحلیل‌های اجتماعی و روان‌شناختی، «پله آخر» به مفاهیمی چون سوگ ناتمام، فقدان و تنهایی انسان مدرن می‌پردازد.[۶] امیرحسین جلالی فراموشی چهره خسرو توسط همسرش لیلی را نشانه‌ای از رسوب فقدان و عدم امکان گسست از سوگ دانست.[۶] همچنین کارشناسان بر لحن صمیمی اثر و مواجهه روان و بدون درشت‌گویی آن با روابط خانوادگی و دغدغه‌های انسانی تأکید کرده‌اند.
نقد سیاسی
[ویرایش | ویرایش مبدأ]در منابع تحلیلی و نقد سینمایی موجود، مواجهه مستقیم با مضامین سیاسی برای این اثر گزارش نشده است؛ با این حال، استقلال مالی و ساختاری فیلم از بودجه‌های دولتی و نهادهای رسمی سینمایی، به عنوان یک موضع‌گیری پیرامونی در برابر جریان‌های رسمی فیلم‌سازی ارزیابی شده است.[۸]
حاشیه‌ها
[ویرایش | ویرایش مبدأ]اکران عمومی «پله آخر» با حواشی رسانه‌ای و اجرایی همراه بود. تأخیر بیش از یک‌ماهه در آغاز اکران به دلیل اختلافات میان نهادهای سینمایی، اعتراض مشترک علی مصفا و لیلا حاتمی در قالب یادداشتی رسانه‌ای با عنوان «تاوان مستقل بودن» را در پی داشت.[۸] همچنین علی مصفا در رسانه‌ها نسبت به کیفیت و طراحی پوستر اکران فیلم اظهار نارضایتی کرد. در بعد بین‌المللی نیز گزارش شد که مارتین اسکورسیزی فیلم‌ساز برجسته سینما، پس از موفقیت‌های بین‌المللی فیلم درخواست تماشای آن را مطرح کرده است.
جوایز و افتخارات
[ویرایش | ویرایش مبدأ]| جشنواره / رویداد | سال | بخش / رده | نامزد / برنده | نتیجه |
|---|---|---|---|---|
| جشنواره فیلم فجر (دوره ۳۰) | ۱۳۹۰ش | بهترین فیلم‌نامه اقتباسی | علی مصفا | پیروز |
| جشنواره فیلم فجر (دوره ۳۰) | ۱۳۹۰ش | بهترین طراحی صحنه و لباس | لیلا حاتمی | نامزدشده |
| جشنواره بین‌المللی فیلم کارلووی واری (دوره ۴۷) | ۱۳۹۱ش | بهترین بازیگر زن (گوی بلورین) | لیلا حاتمی | پیروز |
| جشنواره بین‌المللی فیلم کارلووی واری (دوره ۴۷) | ۱۳۹۱ش | جایزه منتقدان بین‌المللی (فیپرشی) | علی مصفا | پیروز |
| جشنواره بین‌المللی فیلم کارلووی واری (دوره ۴۷) | ۱۳۹۱ش | بهترین پوستر فیلم | پوستر اثر | پیروز |
| جشنواره بین‌المللی فیلم کرالا (دوره ۱۷) | ۱۳۹۱ش | جایزه ویژه هیئت داوران | علی مصفا | پیروز |
| جشنواره بین‌المللی فیلم پونا (دوره ۱۱) | ۱۳۹۱ش | تقدیرنامه هیئت داوران برای فیلم‌نامه | علی مصفا | پیروز |
| جشنواره فیلم مد فیلم رم (دوره ۱۸) | ۱۳۹۱ش | جایزه عشق و روح | علی مصفا | پیروز |
منابع
[ویرایش | ویرایش مبدأ]- ↑ ۱٫۰۰ ۱٫۰۱ ۱٫۰۲ ۱٫۰۳ ۱٫۰۴ ۱٫۰۵ ۱٫۰۶ ۱٫۰۷ ۱٫۰۸ ۱٫۰۹ ۱٫۱۰ ۱٫۱۱ ۱٫۱۲ ۱٫۱۳ ۱٫۱۴ ۱٫۱۵ ۱٫۱۶ ۱٫۱۷ ۱٫۱۸ ۱٫۱۹ ۱٫۲۰ ۱٫۲۱ ۱٫۲۲ ۱٫۲۳ «فیلم پله آخر»، سوره سینما، تاریخ: بی‌تا، بازدید: ۲۱ مهر ۱۴۰۵ش.
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ ۲٫۴ ۲٫۵ ۲٫۶ ۲٫۷ ۲٫۸ «۷ نکته درباره علی مصفا و فیلم پله آخر»، افکارنیوز، تاریخ: ۲۱ دی ۱۳۹۱ش، بازدید: ۲۱ مهر ۱۴۰۵ش.
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ «"پله آخر" پرفروش‌ترین فیلم هفته آخر بهمن شد»، خبرگزاری مهر، تاریخ: ۱ اسفند ۱۳۹۱ش، بازدید: ۲۱ مهر ۱۴۰۵ش.
- ↑ «سکانس‌هایی از فیلم سینمایی پله آخر»، تابناک، تاریخ: ۱ اسفند ۱۳۹۵ش، بازدید: ۲۱ مهر ۱۴۰۵ش.
- ↑ ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ««پله آخر» بالاخره اکران می‌شود»، سایت انتخاب، تاریخ: ۱۳ دی ۱۳۹۱ش، بازدید: ۲۱ مهر ۱۴۰۵ش.
- ↑ ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ ۶٫۳ «وقتی ذهن قادر به نگهداشتن چیز از دست رفته نیست، سوگ چگونه شکل می‌گیرد؟/ نشست فیلم‌پژوهی «پله آخر» برگزار شد»، خبرآنلاین، تاریخ: ۶ آذر ۱۴۰۴ش، بازدید: ۲۱ مهر ۱۴۰۵ش.
- ↑ علیپور، سمیه، «فهرست کامل برندگان سیمرغ‌های سیامین جشنواره فیلم فجر»، خبرآنلاین، تاریخ: ۲۳ بهمن ۱۳۹۰ش، بازدید: ۲۱ مهر ۱۴۰۵ش.
- ↑ ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ «اعتراض علی مصفا و لیلا حاتمی به روند اکران «پله آخر»»، قدس آنلاین، تاریخ: ۵ دی ۱۳۹۱ش، بازدید: ۲۱ مهر ۱۴۰۵ش.
- ↑ ۹٫۰ ۹٫۱ «پله آخر به‌رغم اکران اسفند؛ خوب فروخت»، خبرگزاری ایلنا، تاریخ: ۹ اسفند ۱۳۹۱ش، بازدید: ۲۱ مهر ۱۴۰۵ش.
- ↑ ««پله آخر» علی مصفا در دو روز اول چقدر فروخت؟»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، تاریخ: ۲۵ بهمن ۱۳۹۱ش، بازدید: ۲۱ مهر ۱۴۰۵ش.
- ↑ «پیشروی «پله آخر» تا پله آخر در سردرگمی اکران عید!»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ: ۱۳ اسفند ۱۳۹۱ش، بازدید: ۲۱ مهر ۱۴۰۵ش.
- ↑ ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ ۱۲٫۲ ۱۲٫۳ ۱۲٫۴ ««پله آخر» علی مصفا نقد شد؛ طرح چند نکته مهم درباره یک فیلم مهندسی شده»، خبرگزاری برنا، تاریخ: ۷ آذر ۱۴۰۴ش، بازدید: ۲۱ مهر ۱۴۰۵ش.
- ↑ ««پله آخر» فیلمی مناسب برای علاقه مندان به سینمای پست مدرن»، باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ: ۱۳ آبان ۱۴۰۱ش، بازدید: ۲۱ مهر ۱۴۰۵ش.
- فیلمهای سینمایی ۱۳۹۰
- فیلمهای ایرانی ۱۳۹۰
- فیلمهای به زبان فارسی
- فیلمهای درام ۱۳۹۰
- کارگردانیهای علی مصفا
- نویسندگیهای علی مصفا
- تهیهکنندگیهای علی مصفا
- بازیگریهای علی مصفا
- بازیگریهای لیلا حاتمی
- بازیگریهای علیرضا آقاخانی
- بازیگریهای حامد بهداد
- فیلمبرداریهای علیرضا برازنده
- تدوینگریهای فردین صاحب‌الزمانی
- صحنهپردازیهای لیلا حاتمی
- لباسپردازیهای لیلا حاتمی
- فیلمها درباره بازیگران
- فیلمها درباره پزشکان
- فیلمها درباره معماران
- فیلمها درباره مرگ
- فیلمها درباره عشق