سیمای زنی در دوردست

سیمای زنی در دوردست فیلمی سینمایی به کارگردانی و نویسندگی علی مصفا و تهیه‌کنندگی علی مصفا محصول سال ۱۳۸۲ش است. در این فیلم بازیگرانی چون لیلا حاتمی، همایون ارشادی و زهرا حاتمی به ایفای نقش پرداخته‌اند. فیلم‌نامه این اثر با همکاری صفی یزدانیان به نگارش درآمده و داستان مردی را روایت می‌کند که با شنیدن پیغام تلفنی زنی ناشناس، درگیر ماجراهایی معماگونه در تهران می‌شود. این اثر نخستین فیلم بلند سینمایی علی مصفا در مقام کارگردان است که در اکران نوروزی سال ۱۳۸۴ش به نمایش درآمد و نامزد دریافت جایزه ساترلند از چهل و نهمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم لندن شد.

داستان فیلم

داستان فیلم دربارهٔ مرد پا به سن گذاشته‌ای به نام احمد است که از همسر و پسرش جدا شده و به تنهایی زندگی می‌کند. احمد که مهندس آرشیتکت است، ساختمان‌های قدیمی را تخریب کرده و به جای آن‌ها ساختمان‌های جدید می‌سازد. روایت فیلم از جایی آغاز می‌شود که احمد به پیام‌های تلفنی خود گوش می‌دهد و در میان آن‌ها، صدای زنی ناشناس و مرموز را می‌شنود که از قصد خود برای خودکشی خبر داده و آدرس خود را نیز ذکر کرده است. احمد وسوسه می‌شود که آن زن را پیدا کند و بدین ترتیب وارد دنیایی از هویت‌های چندگانه، خاطرات درهم‌تنیده و ماجراهایی پیاپی در شهر تهران می‌شود. در این مسیر، او با زن جوانی آشنا می‌شود که در طول فیلم برای احمد نقش بازی می‌کند و سرنوشت او با گذشته ناخوشایند و فراموش‌شده احمد و یک زن هنرمند افغان به نام خورشید پیوند می‌خورد.

عوامل فیلم

بازیگران

بازیگران اصلی و مکمل این اثر عبارتند از:

• لیلا حاتمی در نقش زن جوان (زن مرموز)
• همایون ارشادی در نقش احمد (مهندس آرشیتکت)
• زهرا حاتمی (با نام زری خوشکام) در نقش خورشید (زن هنرمند و خواننده افغان)
• ژیلا اشکان (در برخی منابع خبری با نام ژیلا سهرابی ثبت شده است)
• سیدامیر سیدی
• فرهاد شریفی
• ارسلان فرخ
• رهی سیدی

عوامل تولید

عوامل فنی و ساختار تولید فیلم عبارتند از:

• کارگردان: علی مصفا
• نویسنده: علی مصفا با همکاری صفی یزدانیان
• مشاور فیلم‌نامه: کامبوزیا پرتوی
• تهیه‌کننده: علی مصفا
• کشور سازنده: ایران
• زبان فیلم: فارسی
• مدت زمان: ۱۱۰ دقیقه
• ساختار فنی: رنگی، صدای تک‌کاناله (Mono)

تولید

مراحل تولید

ایده اولیه فیلم در ابتدا برای ساخت یک فیلم کوتاه مطرح شده بود که پس از عدم امکان ساخت، توسط علی مصفا به فیلم‌نامه‌ای برای فیلم بلند تبدیل شد. نخستین صحنه‌ای که برای فیلم‌نامه در نظر گرفته شد، صحنه ریختن تاس و گرفتن شماره تلفن بود. پس از اتمام نسخه اولیه فیلم‌نامه، صفی یزدانیان به عنوان هم‌نویسنده وارد پروژه شد و در نگارش نسخه نهایی همکاری کرد تا از افراط‌ها جلوگیری شود. کامبوزیا پرتوی نیز به عنوان مشاور فیلم‌نامه در شکل‌گیری متن نقش داشت. منبع الهام اصلی کارگردان برای ساخت این فیلم، تصاویری از یک رؤیا بوده است. همچنین در نسخه اولیه فیلم‌نامه، صحنه ناپدید شدن زن جوان در یک سالن تئاتر طراحی شده بود که به پیشنهاد صفی یزدانیان، مکان این صحنه به سالن سینما تغییر یافت.

اکران و نمایش

این فیلم در ایام نوروز سال ۱۳۸۴ش در قالب گروه سینمایی «آسمان باز» و در سه سالن سینمایی شامل سینما فرهنگ، سینما فلسطین و سینما ایران به نمایش عمومی درآمد. همچنین این اثر در پاییز ۱۳۸۴ش (اکتبر و نوامبر ۲۰۰۵م) در چهل و نهمین دوره جشنواره فیلم لندن به نمایش درآمد.

بازخورد

فروش و استقبال

بر اساس اعلام علی مصفا، فیلم در طول دو هفته اکران خود در سه سالن سینمایی، روزانه به‌طور متوسط ۷۰۰ هزار تومان و در مجموع حدود ۹ میلیون تومان فروش داشت. مصفا میزان فروش فیلم را نسبت به تعداد سالن‌های محدود آن قابل قبول دانست، اما از مدت زمان کوتاه اکران دو هفته‌ای در گروه آسمان باز اظهار نارضایتی کرد. همچنین وی اشاره نمود که فیلم در نمایش‌های عمومی با شکست تجاری و نظر منفی برخی منتقدان روبه‌رو شد، اما با استقبال مخاطبان جوان و دانشجویان در وبلاگ‌های شخصی مواجه گردید.

نقد و بررسی

نقد هنری

روزنامه دیلی‌استار لبنان در تحلیلی به قلم علی جعفر، فیلم را یک «فرود متافیزیکی به شهر تهران» و حرکتی جدید و جسورانه در سینما دانست که ترکیبی بی‌پروا از سینمای آنتونیونی و کیارستمی را ارائه می‌دهد. در این نقد اشاره شد که فیلم مخاطب را به ژرفنای کابوس‌گونه هراس‌ها و اوهام زندگی شهری می‌برد. از سوی دیگر، روایت فیلم به صورت غیرکلاسیک و تو در تو توصیف شده که بر معمایی بودن و ایجاد کشش برای مخاطب تأکید دارد.

نقد اجتماعی

در بعد اجتماعی، فیلم به روابط میان سه نسل (احمد، پدرش و پسرش) و گسست ارتباطی میان آن‌ها اشاره دارد. همچنین شخصیت اصلی داستان به عنوان آرشیتکتی تصویر شده که در تخریب بافت‌های قدیمی تهران و جایگزینی آن‌ها با ساختمان‌های نوساز نقش دارد و حرکت در جغرافیای شهری تهران به صورت فضایی کابوس‌وار بازنمایی می‌شود.

نقد سیاسی

در تحلیل‌های مطبوعاتی قید شده است که این فیلم برخلاف الگوی متداول برخی آثار ایرانی، از تمثیل‌های سیاسی و روستایی پرهیز کرده و بر بازنمایی اوهام و هراس‌های زندگی شهری تمرکز دارد.

حاشیه‌ها

این فیلم نخستین تجربه کارگردانی اثر بلند سینمایی برای علی مصفا محسوب می‌شود که پیش از آن بیشتر به عنوان بازیگر در فیلم‌هایی چون پری و لیلا شناخته می‌شد. بازی زهرا حاتمی (زری خوشکام) در این فیلم پس از سال‌ها دوری از بازیگری انجام شد؛ وی با شرط مسئولان وقت مبنی بر درج نام «زهرا حاتمی» در تیتراژ مجوز بازی دریافت کرد.

جوایز و افتخارات

• نامزد دریافت جایزه ساترلند (جایزه استعدادهای خلاق و اصیل) در چهل و نهمین دوره جشنواره فیلم لندن (سال ۱۳۸۴ش / ۲۰۰۵م).