مردی بدون سایه
«مردی بدون سایه» فیلمی سینمایی به کارگردانی، نویسندگی و تهیه‌کنندگی علیرضا رئیسیان محصول سال ۱۳۹۷ش است. این اثر، هفتمین فیلم بلند رئیسیان و سومین بخش از سه‌گانه عاشقانه او پس از فیلم‌های چهل سالگی و دوران عاشقی محسوب می‌شود. در این فیلم بازیگرانی چون لیلا حاتمی، علی مصفا، فرهاد اصلانی، امیر آقایی، گوهر خیراندیش، نادر فلاح و به‌آفرید غفاریان به همراه بازیگران اسپانیایی به ایفای نقش پرداخته‌اند. داستان فیلم دربارهٔ مستندساز جوانی به نام ماهان کوشیار است که پس از ساخت مستندی دربارهٔ خشونت‌های خانوادگی و قتل‌های ناموسی دچار بحران‌های کاری و شخصی شده و در پی سفر همسرش به اسپانیا، دچار شک و سوءظن زناشویی می‌شود. این فیلم نخستین بار در سی و هفتمین جشنواره فیلم فجر به نمایش درآمد و سپس از شهریور ۱۳۹۸ش در سینماهای سراسر کشور اکران گردید.
داستان فیلم
ویرایشماهان کوشیار (با بازی علی مصفا) فیلمسازی است که درگیر ساخت یک فیلم مستند دربارهٔ خشونت‌های خانوادگی و قتل‌های ناموسی می‌شود.[۱] با پخش و نمایش این مستند و شکایت خانواده مقتول، زندگی و شغل ماهان تهدید شده و او از محل کارش اخراج می‌گردد.[۲]
در این شرایط، همسرش سایه (با بازی لیلا حاتمی) که دانشجوی مقطع دکترا است، به عنوان مترجم در یک شرکت تجاری که در زمینه قراردادهای خارجی و دادوستدهای اقتصادی فعالیت دارد استخدام می‌شود.[۲][۳] سایه به همراه مدیرعامل شرکت، فؤاد دشت‌آرا (با بازی امیر آقایی) و معاون او (با بازی نادر فلاح) برای پیگیری امور کاری راهی کشور اسپانیا می‌شود.[۳]
پس از بازگشت سایه از سفر اسپانیا و مشاهده تصاویری ویدئویی و موبایلی از این سفر، ماهان دچار شک، سوءظن و پارانویا نسبت به روابط همسرش شده و این بدگمانی‌ها، زندگی زناشویی آنان را دستخوش چالش‌ها و رفتارهای پرخاشگرانه می‌کند.[۲][۳]
عوامل فیلم
ویرایشبازیگران
ویرایش- لیلا حاتمی در نقش سایه[۴]
- علی مصفا در نقش ماهان کوشیار[۴]
- فرهاد اصلانی[۵]
- امیر آقایی در نقش فؤاد دشت‌آرا[۳]
- گوهر خیراندیش[۵]
- نادر فلاح[۵]
- به‌آفرید غفاریان[۵]
- سیامک اطلسی[۵]
- نسیم ادبی[۵]
- سیمون سیمونیان[۵]
- پانته‌آ سیروس[۵]
- آزاده اسماعیل‌خانی[۵]
- شهرام جمشیدی[۵]
- احسان شیخی[۵]
- عاطفه للهی[۵]
- حمیدرضا حیات[۶]
- مینا ارشدی[۶]
- محمدرضا خواجوی[۶]
- فرانک کوشافر[۶]
- حسام نورانی[۵]
- آویسا سجادی (بازیگر خردسال)[۵]
- النا مارتینز (Elena Martinez - بازیگر اسپانیایی)[۵]
- رافائل چاوز مادرا (Rafael Chavez Madera - بازیگر اسپانیایی)[۵]
عوامل تولید
ویرایش- کارگردان: علیرضا رئیسیان[۵]
- نویسنده: علیرضا رئیسیان (بر اساس طرحی از مهدی سجاده‌چی و مریم شبانی)[۷]
- تهیه‌کننده: علیرضا رئیسیان[۵]
- مدیر فیلمبرداری: مسعود سلامی[۵]
- تدوین: هایده صفی‌یاری[۵]
- موسیقی: ستار اورکی[۵]
- مدیر صدابرداری: امیر نوبخت[۵]
- طراحی و ترکیب صدا: محمدرضا دلپاک[۵]
- طراح صحنه و لباس: کامیاب امین عشایری[۵]
- طراح چهره‌پردازی: ایمان امیدواری[۵]
- مدیر تولید: محمد یمینی و مجید کریمی[۵][۷]
- دستیار اول کارگردان و برنامه‌ریز: ایمان توکلی[۵]
- طراح پوستر و لوگو: عرفان بهکار[۵]
تولید
ویرایشمراحل تولید
ویرایشفیلم سینمایی «مردی بدون سایه» محصول مشترک سینمای ایران و اسپانیا در سال ۱۳۹۷ش است.[۸] بخش‌هایی از فیلمبرداری این اثر در بیش از ۱۰ لوکیشن در شهرهای مالاگا، ماربیا و الخزیرا در کشور اسپانیا انجام شد.[۸] پس از اتمام سکانس‌های اسپانیا، ادامه فیلمبرداری در ۲۵ لوکیشن در تهران و حومه پیگیری گردید.[۸]
در طول مراحل فیلمبرداری، بستری شدن ناگهانی علیرضا رئیسیان در بیمارستان باعث وقفه کوتاهی در روند تولید شد که با بهبود وی، فیلمبرداری از سر گرفته شد و در مرداد ۱۳۹۷ش در تهران به پایان رسید.[۸] مراحل تدوین فیلم توسط هایده صفی‌یاری انجام شد و نسخه کامل اثر در تاریخ ۸ بهمن ۱۳۹۷ش تحویل دبیرخانه سی و هفتمین جشنواره فیلم فجر گردید.[۹]
طرح فیلم‌نامه این اثر برگرفته از طرحی مشترک از مهدی سجاده‌چی و مریم شبانی است و به گفته کارگردان، داستان آن با الهام از حکایت «ماهان کوشیار» در هفت‌پیکر نظامی گنجوی و داستان «زن پارسا» در الهی‌نامه عطار نیشابوری تدوین گردیده است.[۱۰]
اکران و نمایش
ویرایشنخستین نمایش «مردی بدون سایه» در بهمن ۱۳۹۷ش در بخش سودای سیمرغ سی و هفتمین جشنواره فیلم فجر در پردیس سینمایی ملت رقم خورد.[۵][۱۱] اکران عمومی فیلم از تاریخ ۲۷ شهریور ۱۳۹۸ش در سینماهای سراسر کشور آغاز شد و آیین اکران خصوصی و افتتاحیه آن در پردیس سینمایی کورش برگزار گردید.[۵][۱۲]
در عرصه بین‌المللی، این فیلم در هشتمین دوره جشنواره فیلم‌های آسیایی بارسلونا (در ۱۶ آبان ۱۳۹۹ش)، جشنواره فیلم شهر مادرید و جشنواره فیلم مالزی به نمایش درآمد.[۱۳]
بازخورد
ویرایشفروش و استقبال
ویرایشهمزمان با اکران فیلم در پاییز ۱۳۹۸ش، رسانه‌ها آمار فروش فیلم‌های روی پرده را پایین‌تر از حد انتظار توصیف کردند.[۱۴]
نقد و بررسی
ویرایشنقد هنری
ویرایشبرخی منتقدان سینمایی به ساختار روایی فیلم ایراداتی وارد ساختند. پرویز جاهد با اشاره به افت توان کارگردانی نسبت به آثار قبلی فیلم‌ساز، خروجی شیمی بازیگری میان علی مصفا و لیلا حاتمی را غیرمنتظره دانست.[۲] صوفیا نصراللهی و علیرضا پارسا ساختار فیلم‌نامه را آشفته و منطق روان‌شناختی سوءظن را در فیلم ضعیف خواندند.[۲][۳] همچنین به دکوپاژ سینمایی سکانس ابتدایی ایراد گرفته شد که علیرضا رئیسیان در پاسخ توضیح داد این سکانس یک بازسازی دکوپاژشده از حادثه برای تأکید بر التهاب موضوع بوده است.[۱۰][۱۵]
نقد اجتماعی
ویرایشتارا استادآقا در یادداشتی فیلم را دارای لایه‌هایی در نقد نظام مردسالار و بازتاب چالش‌های حضور اجتماعی زنان در بستر جامعه در حال گذار ایران دانست.[۱۶] محمدرضا مقدسیان تقابل میان حضور اجتماعی زنان و سوءظن‌های زناشویی در فضایی سنتی-مدرن را سوژه‌ای مهم توصیف کرد.[۱۷] امین فرج‌پور نیز خاطرنشان ساخت که فیلم‌ساز بر پایه بررسی بیش از ۷۰ پرونده قتل ناموسی، در پی هشدار نسبت به پیامدهای هولناک بدگمانی و خشونت خانگی بوده است.[۱۵]
نقد سیاسی
ویرایشدر برخی نقدها به دیالوگ‌ها و سکانس‌های مربوط به سفر اسپانیا و پرداختن شتاب‌زده به موضوع تحریم‌ها و مناسبات تجاری نقد وارد شده است.[۱۶]
حاشیه‌ها
ویرایشدر جریان نشست خبری فیلم در سی و هفتمین جشنواره فیلم فجر، مباحثی دربارهٔ گنگ بودن پایان‌بندی فیلم مطرح شد که علیرضا رئیسیان با رد این ادعا تصریح کرد که پایان فیلم روشن است و هر اثر هنری می‌تواند برداشت‌های متفاوتی در ذهن مخاطب ایجاد کند.[۱۱][۱۸]
جوایز و افتخارات
ویرایشاین فیلم در بخش مسابقه جشنواره‌های بین‌المللی زیر به نمایش درآمد:
| سال | جشنواره | بخش | نتیجه |
|---|---|---|---|
| ۱۳۹۸ش | جشنواره فیلم‌های آسیایی بارسلونا | نمایش‌های ویژه | الگو:حضور |
| ۱۳۹۸ش | جشنواره فیلم شهر مادرید | بخش رسمی | الگو:حضور |
| ۱۳۹۸ش | جشنواره فیلم مالزی | بخش رسمی | الگو:حضور |
منابع
ویرایش- ↑ ««مردی بدون سایه» از چهارشنبه به سینماها می‌آید»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ: ۱۶ مرداد ۱۳۹۸ش، بازدید: ۲۳ مهر ۱۴۰۵ش.
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ ۲٫۴ «فیلم «مردی بدون سایه»؛ نقد و بررسی و هر آنچه باید درباره آن بدانید»، فرارو، تاریخ: ۲۸ شهریور ۱۳۹۸ش، بازدید: ۲۳ مهر ۱۴۰۵ش.
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ ۳٫۴ پارسا، علیرضا، «مردی بدون سایه؛ فیلمی بدون مایه/ چرا«علیرضا رئیسیان» خیانت در روابط زناشویی را رها نمی‌کند؟!»، مشرق‌نیوز، تاریخ: ۱۳ بهمن ۱۳۹۷ش، بازدید: ۲۳ مهر ۱۴۰۵ش.
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ «دانلود فیلم مردی بدون سایه کامل و ایرانی»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ: ۲۰ مهر ۱۳۹۸ش، بازدید: ۲۳ مهر ۱۴۰۵ش.
- ↑ ۵٫۰۰ ۵٫۰۱ ۵٫۰۲ ۵٫۰۳ ۵٫۰۴ ۵٫۰۵ ۵٫۰۶ ۵٫۰۷ ۵٫۰۸ ۵٫۰۹ ۵٫۱۰ ۵٫۱۱ ۵٫۱۲ ۵٫۱۳ ۵٫۱۴ ۵٫۱۵ ۵٫۱۶ ۵٫۱۷ ۵٫۱۸ ۵٫۱۹ ۵٫۲۰ ۵٫۲۱ ۵٫۲۲ ۵٫۲۳ ۵٫۲۴ ۵٫۲۵ ۵٫۲۶ ۵٫۲۷ ۵٫۲۸ ۵٫۲۹ «همکاری دوباره «علی مصفا» و همسرش در «مردی بدون سایه»/نگاهی اجتماعی به بحرانی خانوادگی»، خبرگزاری میزان، تاریخ: ۲۶ شهریور ۱۳۹۸ش، بازدید: ۲۳ مهر ۱۴۰۵ش.
- ↑ ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ ۶٫۳ «صفی‌یاری تدوین فیلمی با بازی لیلا حاتمی را آغاز کرد»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ: ۲۹ مرداد ۱۳۹۷ش، بازدید: ۲۳ مهر ۱۴۰۵ش.
- ↑ ۷٫۰ ۷٫۱ «فیلم «مردی بدون سایه» روی میز تدوین»، سینماپرس، تاریخ: ۲۹ مرداد ۱۳۹۷ش، بازدید: ۲۳ مهر ۱۴۰۵ش.
- ↑ ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ ۸٫۳ «فیلمبرداری «مردی بدون سایه» در تهران به پایان رسید»، باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ: ۳۰ مرداد ۱۳۹۷ش، بازدید: ۲۳ مهر ۱۴۰۵ش.
- ↑ ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ جلالی، تینا، ««مردی بدون سایه»، روایتی از داستان‌های نظامی و عطار»، فرادید، تاریخ: ۲ اردیبهشت ۱۳۹۹ش، بازدید: ۲۳ مهر ۱۴۰۵ش.
- ↑ ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ «پایان «مردی بدون سایه» مبهم نیست/ هشدار رئیسیان برای غیرممکن شدن فیلمسازی»، خبرگزاری ایلنا، تاریخ: ۱۶ بهمن ۱۳۹۷ش، بازدید: ۲۳ مهر ۱۴۰۵ش.
- ↑ «آیین اکران خصوصی «مردی بدون سایه» برگزار می‌شود/ رونمایی از پوستر»، خبرگزاری مهر، تاریخ: ۱۹ مرداد ۱۳۹۸ش، بازدید: ۲۳ مهر ۱۴۰۵ش.
- ↑ ««مردی بدون سایه» رئیسیان در جشنواره‌های اسپانیا و مالزی»، بنیاد سینمایی فارابی، تاریخ: ۱۶ آبان ۱۳۹۹ش، بازدید: ۲۳ مهر ۱۴۰۵ش.
- ↑ «آمار فروش فیلم‌های روی پرده سینماها نگران کننده است»، اعتمادآنلاین، تاریخ: ۲۴ مهر ۱۳۹۸ش، بازدید: ۲۳ مهر ۱۴۰۵ش.
- ↑ ۱۵٫۰ ۱۵٫۱ فرج‌پور، امین، «فیلم مردی بدون سایه؛ عاشقانه‌ای رمزآلود»، فرادید، تاریخ: ۲ آذر ۱۳۹۸ش، بازدید: ۲۳ مهر ۱۴۰۵ش.
- ↑ ۱۶٫۰ ۱۶٫۱ استادآقا، تارا، «"مردی بدون سایه"؛ بازتاب جهانی تهی از بینش و نگرش»، فرادید، تاریخ: ۱۰ مهر ۱۳۹۸ش، بازدید: ۲۳ مهر ۱۴۰۵ش.
- ↑ مقدسیان، محمدرضا، «نگاهی به فیلم «مردی بدون سایه»/ بدون لیلا هرگز»، پایگاه خبری تحلیلی سینما سینما، تاریخ: ۲۵ مهر ۱۳۹۸ش، بازدید: ۲۳ مهر ۱۴۰۵ش.
- ↑ «رئیسیان: پایان فیلم روشن است و گنگ نیست»، سینماپرس، تاریخ: ۱۶ بهمن ۱۳۹۷ش، بازدید: ۲۳ مهر ۱۴۰۵ش.