ارتفاع پست

فیلم سینمایی ارتفاع پست به کارگردانی ابراهیم حاتمی‌کیا، نویسندگی مشترک اصغر فرهادی و ابراهیم حاتمی‌کیا و تهیه‌کنندگی منوچهر محمدی، محصول سال ۱۳۸۰ش درام سینمایی، اجتماعی و دفاع مقدسی ایرانی است. در این اثر بازیگرانی چون حمید فرخ‌نژاد، لیلا حاتمی، گوهر خیراندیش، رضا شفیعی‌جم، امیر آقایی و شهرام قائدی به ایفای نقش پرداخته‌اند. داستان فیلم دربارهٔ یک مرد جنگ‌زده جنوبی به نام قاسم است که تحت فشار مشکلات مالی و بیکاری، تصمیم می‌گیرد هواپیمای پرواز اهواز به بندرعباس را ربوده و همراه خانواده‌اش به خارج از کشور ببرد. این اثر موفق به دریافت سیمرغ بلورین بهترین فیلم و دیپلم افتخار نقش اول زن از بیستمین دوره جشنواره فیلم فجر شد و در ششمین جشن خانه سینما و ششمین دوره جشن حافظ نیز عناوین برتر کارگردانی، تدوین، طراحی صحنه و عکس را به دست آورد.

داستان فیلم

قاسم، مردی جنگ‌زده و اهل جنوب ایران، به دلیل مشکلات مالی و فشار بیکاری تصمیم می‌گیرد همراه با همسر باردارش نرگس، فرزند معلولش، و دیگر اعضای خانواده و اقوامش دست به کوچ بزند. او به بستگانش ادعا می‌کند که برای آن‌ها در یک شرکت صنعتی در بندرعباس کار پیدا کرده است و آن‌ها را سوار هواپیمای پرواز اهواز به بندرعباس می‌کند، در حالی که تنها همسرش نرگس از قصد واقعی او برای دزدیدن هواپیما باخبر است.

در میانه مسیر، قاسم که سلاحی خریده بود با خُلف وعده اولیه همسرش در تحویل اسلحه مواجه می‌شود اما با حمله به یکی از محافظان پرواز، اسلحه او را تصاحب کرده و با تهدید خلبان سعی می‌کند مسیر پرواز را به سمت دبی منحرف کند. با دخالت و آزاد شدن محافظ دوم، کنترل هواپیما مجدداً تغییر می‌کند اما نرگس سلاح پنهان‌شده را بیرون کشیده و با کمک برادرانش کنترل هواپیما را پس می‌گیرد. هم‌زمان با ولادت فرزند قاسم در پرواز، هواپیما مجبور به فرود اضطراری در منطقه‌ای نامعلوم می‌شود و هر یک از مسافران، آن مکان را همان مقصد آرمانی خود می‌بینند.

عوامل فیلم

بازیگران

• حمید فرخ‌نژاد در نقش قاسم
• لیلا حاتمی در نقش نرگس
• گوهر خیراندیش در نقش ننه مالک
• رضا شفیعی‌جم
• شهرام قائدی
• امیرکاوه آهنین‌جان
• احمد کاوری
• مهدی ساکی
• امیر آقایی
• رامتین خداپناهی
• محمدعلی اینانلو
• فرشته سرابندی

عوامل تولید

• کارگردان: ابراهیم حاتمی‌کیا
• نویسندگان: اصغر فرهادی و ابراهیم حاتمی‌کیا
• تهیه‌کننده: منوچهر محمدی
• مدیر فیلم‌برداری: حسن پویا
• تدوین: هایده صفی‌یاری
• موسیقی متن: محمدرضا علیقلی
• طراح صحنه و لباس: عبدالحمید قدیریان
• طراح چهره‌پردازی: مهرداد میرکیانی

تولید

مراحل تولید

این اثر دوازدهمین فیلم بلند ابراهیم حاتمی‌کیا پس از اثر قبلی او موج مرده (۱۳۷۹ش) به‌شمار می‌رود. فیلم‌برداری این اثر از ۱۵ مهر ۱۳۸۰ش در تهران آغاز گردید. ایده اولیه فیلم‌نامه بر اساس رویداد واقعی یک هواپیماربایی در پرواز اهواز به بندرعباس در ۲۳ آذر ۱۳۷۹ش شکل گرفت؛ حاتمی‌کیا با حضور در جلسات دادگاه متهمان در اسفند ۱۳۷۹ش، ایده داستان را دریافت کرد و همراه با اصغر فرهادی اقدام به نگارش فیلم‌نامه نمود. پشت صحنه تولید این اثر در ششمین قسمت از مجموعه مستند «برداشت‌های ابراهیم» از شبکه افق به تصویر کشیده شد.

اکران و نمایش

این فیلم سینمایی در سال ۱۳۸۱ش بر روی پرده سینماهای ایران اکران شد. نسخه ویدئویی (VCD) فیلم به زمان ۱۱۵ دقیقه و قیمت ۱۰۰۰ تومان در ۲۱ خرداد ۱۳۸۷ش از سوی مؤسسه رسانه‌های تصویری در شبکه نمایش خانگی توزیع گردید. این فیلم در عرصه بین‌المللی نیز حضور داشت که شامل شرکت در چهارمین دوره جشنواره فیلم یاری در اوپسالای سوئد و هفته فرهنگ ایران در فرانسه در سال ۱۳۸۱ش می‌شود. همچنین این اثر در برنامه تلویزیونی «سینمای ایرانی» (Cine Iraní) شبکه هیسپان تی‌وی با اجرای اسوالدو کانالز و با حضور منتقدانی چون علی منصوری و شهرام خرازی‌ها مورد تحلیل قرار گرفت.

بازخورد

فروش و استقبال

حضور حمید فرخ‌نژاد و لیلا حاتمی در کنار موضوعی جسورانه دربارهٔ هواپیماربایی خانوادگی، این اثر را به یکی از فیلم‌های توجه‌برانگیز سینمای ایران در زمان اکران سال ۱۳۸۱ش تبدیل کرد.

نقد و بررسی

نقد هنری

ماهنامه سینمایی فیلم با تحلیل بازی گوهر خیراندیش در نقش ننه مالک، تسلط او را در اجرای نقشی دشوار تحسین کرد و به سکانس‌هایی همچون دلجویی از مأمور مجروح، تفتیش بدنی، و پس دادن کاپ ورزشی به مأمور فرودگاه به عنوان نمونه‌های موفقیت بازیگری اشاره نمود.

نقد اجتماعی

کمال تبریزی در تیر ۱۳۹۸ش با مقایسه شرایط اجتماعی زمان ساخت فیلم در سال ۱۳۸۰ش و سال ۱۳۹۸ش بیان داشت که در سال ۱۳۸۰ش تصمیم به مهاجرت معلول عدم امکان تحمل شرایط بود، اما با گسترش بحران‌های اقتصادی متأخر، مهاجرت نیز به پدیده‌ای پرریسک مبدل شده است.

نقد سیاسی

ابراهیم حاتمی‌کیا در مرداد ۱۳۸۵ش در نشست فیلم به نام پدر، با طرح مفهوم «پرواز در ارتفاع پست»، سینمای بومی و مرتبط با نبض جامعه را متمایز از سینمای بین‌المللی توصیف نمود و بر صبوری جامعه در مواجهه با این سینمای تب‌آلود تأکید کرد.

حاشیه‌ها

ماجرای واقعی پشتوانه داستان فیلم مربوط به پرواز شماره ۱۴۹۳ اهواز به بندرعباس در ۲۳ آذر ۱۳۷۹ش بود که طی آن خالد حردانی، رسول حردانی، فرهنگ پورمنصوری و شهرام پورمنصوری اقدام به هواپیماربایی کردند. ابراهیم حاتمی‌کیا و اصغر فرهادی در جلسات دادگاه متهمان در اسفند ۱۳۷۹ش شرکت کردند و حاتمی‌کیا برای آنان وکیل گرفت. حکم اولیه اعدام متهمان در سال ۱۳۸۶ش با تخفیف کمیسیون عفو به حبس کاهش یافت و پس از نامه حاتمی‌کیا در ۳۱ فروردین ۱۳۹۹ش به رئیس وقت قوه قضاییه، این متهمان پس از تحمل ۲۰ سال حبس مورد عفو قرار گرفته و در فروردین ۱۴۰۰ش آزاد شدند. همچنین خالد حردانی پس از سپری کردن ۲۰ سال و شش ماه حبس، در ۱ شهریور ۱۴۰۱ش از زندان آزاد گردید.

جوایز و افتخارات

سال	رویداد / جشنواره	بخش / رده	دریافت‌کننده	نتیجه	منبع
۱۳۸۰	بیستمین دوره جشنواره فیلم فجر	بهترین فیلم (مسابقه سینمای ایران)	منوچهر محمدی	برنده
۱۳۸۰	بیستمین دوره جشنواره فیلم فجر	نقش اول زن (مسابقه سینمای ایران)	گوهر خیراندیش	دیپلم افتخار
۱۳۸۱	ششمین جشن خانه سینما	بهترین کارگردانی	ابراهیم حاتمی‌کیا	برنده
۱۳۸۱	ششمین جشن خانه سینما	بهترین فیلم (جایزه ویژه شهرداری)	منوچهر محمدی	برنده
۱۳۸۱	ششمین جشن خانه سینما	بهترین عکس	حسن غفاری	برنده
۱۳۸۱	ششمین جشن خانه سینما	بهترین فیلم	منوچهر محمدی	برنده
۱۳۸۱	ششمین جشن خانه سینما	نقش اول زن / نقش اول مرد	لیلا حاتمی / حمید فرخ‌نژاد	نامزدشده
۱۳۸۱	ششمین جشن خانه سینما	فیلم‌نامه / نقش مکمل زن / نقش مکمل مرد	ابراهیم حاتمی‌کیا، اصغر فرهادی / گوهر خیراندیش / رضا شفیعی‌جم	نامزدشده
۱۳۸۱	ششمین جشن خانه سینما	تدوین / طراحی صحنه / چهره‌پردازی	هایده صفی‌یاری / عبدالحمید قدیریان / مهرداد میرکیانی	نامزدشده
۱۳۸۱	ششمین دوره جشن حافظ	بهترین طراحی صحنه و لباس	عبدالحمید قدیریان	برنده
۱۳۸۱	ششمین دوره جشن حافظ	بهترین تدوین	هایده صفی‌یاری	برنده
۱۳۸۱	ششمین دوره جشن حافظ	بهترین بازیگر زن / بهترین بازیگر مرد	لیلا حاتمی، گوهر خیراندیش / حمید فرخ‌نژاد	نامزدشده
۱۳۸۱	ششمین دوره جشن حافظ	فیلمنامه / کارگردانی / فیلم	ابراهیم حاتمی‌کیا، اصغر فرهادی / ابراهیم حاتمی‌کیا / منوچهر محمدی	نامزدشده