ایستگاه متروک

ایستگاه متروک فیلمی سینمایی به کارگردانی علیرضا رئیسیان محصول سال ۱۳۸۰ش است. فیلم‌نامه این اثر بر اساس طرحی از عباس کیارستمی، توسط عباس کیارستمی و کامبوزیا پرتوی به نگارش درآمد و تهیه‌کنندگی آن را حسین زندباف بر عهده داشته است. در این فیلم لیلا حاتمی، نظام منوچهری، مهران رجبی و محمود پاک‌نیت به ایفای نقش پرداخته‌اند. ایستگاه متروک در عرصه بین‌المللی موفق به دریافت جایزه بهترین بازیگر زن از جشنواره بین‌المللی فیلم مونترال برای لیلا حاتمی شد.

داستان فیلم

مهتاب و محمود که سال‌ها از ازدواجشان می‌گذرد، هنوز صاحب فرزند نشده‌اند و این شرایط دشواری را پیش آورده است. آن‌ها سفری را به قصد زیارت به سوی مشهد آغاز می‌کنند. محمود هنگام رانندگی راه اصلی را گم می‌کند و برای پرهیز از برخورد با یک آهو از مسیر منحرف شده و اتومبیلش خراب می‌شود.

محمود که عکاس است برای یافتن کمک به یک روستای متروک نزدیک می‌رود و در آنجا با فیض‌الله آشنا می‌شود. فیض‌الله تنها مراقب دهکده است و محمود را با موتورسیکلتش به نزدیک‌ترین شهر می‌برد تا لوازم یدکی خودرو را تهیه کنند.

مهتاب که در گذشته معلم بوده است در روستا می‌ماند و به تدریس کودکان روستایی می‌پردازد. مهتاب که باردار است اما سابقه سقط جنین دارد، جذب کودکان روستا می‌شود. پس از پایان درس، کودکان به بهانه پیدا کردن یکی از دوستانشان که علاقه زیادی به قطار دارد، مهتاب را وامی‌دارند تا با آن‌ها به دیدن ایستگاه قطار بیاید. کودکان پس از دیدن قطار به ایستگاه متروکی در همان نزدیکی می‌روند و مشغول بازی می‌شوند. مهتاب در طول اقامت کوتاهش با مرد بی‌سوادی که در ایستگاه قطار مجاور ده کار می‌کند آشنا می‌شود. حضور معلم در زندگی کودکان روستایی به اندازه‌ای تأثیرگذار می‌شود که آن‌ها برای نجات معلم از یک خطر اقدام می‌کنند و همین مسئله روزنه‌هایی از یک زندگی امیدبخش را در دل معلم ایجاد می‌کند.

عوامل فیلم

بازیگران

• لیلا حاتمی در نقش مهتاب
• نظام منوچهری در نقش محمود
• مهران رجبی در نقش فیض‌الله
• محمود پاک‌نیت

عوامل تولید

• کارگردان: علیرضا رئیسیان
• طرح اولیه داستان: عباس کیارستمی
• فیلم‌نامه‌نویسان: عباس کیارستمی و کامبوزیا پرتوی
• تهیه‌کننده: حسین زندباف
• مدیر فیلم‌برداری: محمد آلادپوش
• موسیقی متن: پیمان یزدانیان
• تدوین‌گر: حسین زندباف
• شرکت پخش‌کننده بین‌المللی: فرست ران فیچرز

تولید

مراحل تولید

ایستگاه متروک سومین فیلم بلند سینمایی علیرضا رئیسیان در مقام کارگردان است که در سال ۱۳۸۰ش تولید شد. طرح اولیه این فیلم متعلق به عباس کیارستمی است. علیرضا رئیسیان معتقد است که شاخصه‌هایی چون حضور زن، وجود داستان خاص بر اساس شخصیت، نوع نگرش به یک فرهنگ قدیمی ایرانی و حضور عوامل و بازیگران حرفه‌ای، جزو خصوصیات سینمای عباس کیارستمی نیست. موسیقی متن این فیلم توسط پیمان یزدانیان ساخته شده که آمیزه‌ای از پیانو، تار، گیتار و دف است.

اکران و نمایش

ایستگاه متروک در خرداد ۱۳۸۲ش در سینماهای ایران اکران شد. این فیلم روز پنجشنبه ۲۳ بهمن ۱۳۸۲ش برای اولین بار از تلویزیون در قالب برنامه سینما یک از شبکه اول سیما پخش و بررسی شد. همچنین در ۹ مهر ۱۳۹۱ش فیلم ایستگاه متروک به مدت ۹۶ دقیقه در سالن سینماتک موزه هنرهای معاصر تهران به نمایش درآمد.

در عرصه بین‌المللی، این فیلم در جشنواره‌هایی چون روتردام، ملبورن و ادینبورو (پنجاه و هفتمین دوره از ۲۲ مرداد تا ۲ شهریور ۱۳۸۲ش در اسکاتلند) و بمبئی به نمایش درآمد. ایستگاه متروک از ۱۱ ژوئن به‌طور محدود در چند سینمای آمریکا توسط شرکت فرست ران فیچرز روی پرده رفت.

بازخورد

فروش و استقبال

پایگاه اینترنتی آی‌او فیلم در انگلستان با اعطای ۴٫۵ ستاره از ۵ ستاره، ایستگاه متروک را برتر از سایر فیلم‌های ایرانی اکران‌شده در بریتانیا نظیر پنج عصر، طلای سرخ، نامه‌های باد و نوار خالی ارزیابی کرد.

نقد و بررسی

نقد هنری

روزنامه آمریکایی سان فرانسیسکو کرونیکل در مقاله‌ای به قلم جاناتان کوریل، ایستگاه متروک را اثری برجسته در حوزه درام‌های کوتاه با محوریت روابط انسانی توصیف کرد و بازی لیلا حاتمی را پرقدرت دانست. سعید مروتی منتقد سینما، این فیلم را مبتنی بر مؤلفه‌های سینمای جشنواره‌ای ابتدای دهه ۱۳۸۰ش دانسته و آن را در مقایسه با ریحانه و سفر ارزیابی کرده است.

نقد اجتماعی

بر اساس گزارش رسانه‌ها، فیلم با بررسی تقابل زیست شهری زوج تهرانی و محیط روستایی، به تأثیرگذاری معلم بر روحیه کودکان و امیدآفرینی در بستر دغدغه‌های مربوط به فرزندآوری می‌پردازد.

نقد سیاسی

در منابع موجود، تحلیل سیاسی مستقیمی دربارهٔ فیلم ثبت نشده است.

حاشیه‌ها

این فیلم برای اکران محدود در آمریکا درجه کیفی نازل (R) دریافت کرد. خبرگزاری مهر علت اعطای این درجه کیفی را درج عناوینی مربوط به سیستم رده‌بندی نمایشی سینمای آمریکا عنوان کرد.

جوایز و افتخارات

• نامزدی سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول زن برای لیلا حاتمی در بیستمین دوره جشنواره فیلم فجر (۱۳۸۰ش).
• کسب جایزه بهترین بازیگر زن برای لیلا حاتمی از جشنواره بین‌المللی فیلم مونترال (۱۳۸۱ش/۲۰۰۲م).
• کسب جایزه ویژه هیئت داوران جشنواره فیلم حقیقت برای فیلم‌نامه و بازیگر زن.
• کسب ۹ جایزه داخلی در سال ۱۳۸۱ش.

منابع

{پانویس|۲}