جدایی نادر از سیمین

فیلم سینمایی جدایی نادر از سیمین به نویسندگی، کارگردانی و تهیه‌کنندگی اصغر فرهادی، محصول سال ۱۳۸۹ کشور ایران است. این فیلم درام اجتماعی که به عنوان پنجمین اثر بلند سینمایی اصغر فرهادی شناخته می‌شود، به موضوعاتی چون طلاق، اخلاق، دروغ، مرزبندی‌های طبقاتی و چالش‌های زیست شهری می‌پردازد. این اثر با دریافت بیش از ۵۲ جایزه بین‌المللی، از جمله جایزه اسکار بهترین فیلم غیرانگلیسی‌زبان، جایزه گلدن گلوب بهترین فیلم غیرانگلیسی‌زبان و خرس طلایی جشنواره فیلم برلین، به یکی از پرافتخارترین آثار تاریخ سینمای ایران تبدیل شد و در گیشه داخلی و بین‌المللی نیز به فروش بالایی دست یافت.

داستان فیلم

سیمین قصد دارد به همراه همسرش نادر و دخترشان ترمه از ایران برود و تمامی مقدمات خروج از کشور را فراهم کرده است. اما نادر به دلیل بیماری آلزایمر پدرش، حاضر به ترک ایران نیست و این اختلاف نظر سبب می‌شود سیمین درخواست طلاق دهد. دادگاه با درخواست طلاق و حضانت فرزند موافقت نمی‌کند و سیمین مجبور می‌شود به خانه پدرش بازگردد، در حالی که ترمه پیش نادر می‌ماند تا شاید مادرش بازگردد.

نادر برای مراقبت از پدر بیمارش، زنی باردار به نام راضیه را بدون اطلاع همسرش حجت استخدام می‌کند. یک روز نادر پس از بازگشت به خانه، پدرش را در حالی که دستش به تخت بسته شده و روی زمین افتاده تنها رهاشده می‌بیند. با بازگشت راضیه، درگیری شدیدی میان نادر و او رخ می‌دهد که منجر به بیرون رانده شدن راضیه از خانه می‌شود. راضیه به دلیل سقط جنین به بیمارستان منتقل شده و او و همسرش از نادر به اتهام سقط جنین شکایت می‌کنند. در ادامه، ترمه دربارهٔ آگاهی پدرش از بارداری راضیه تردید می‌کند و نادر اعتراف می‌کند که برای فرار از حبس، از بیان واقعیت خودداری کرده است. در نهایت مشخص می‌شود که راضیه روز قبل به دلیل تصادف با ماشین هنگام دنبال کردن پدر نادر در خیابان دچار آسیب شده بود و دربارهٔ علت اصلی سقط جنین تردید دارد.

عوامل فیلم

بازیگران

بازیگران فیلم عبارتند از:

• لیلا حاتمی در نقش سیمین
• پیمان معادی در نقش نادر
• شهاب حسینی در نقش حجت
• ساره بیات در نقش راضیه
• مریلا زارعی در نقش خانم معلم (خانم خانبخش)
• سارینا فرهادی در نقش ترمه
• بابک کریمی در نقش بازپرس
• علی‌اصغر شهبازی در نقش پدر نادر
• شیرین یزدان‌بخش در نقش مادر سیمین
• کیمیا حسینی در نقش دختر راضیه (صمائه)

عوامل تولید

عوامل فنی و تولید این اثر عبارتند از:

• نویسنده، کارگردان و تهیه‌کننده: اصغر فرهادی
• مدیر فیلم‌برداری: محمود کلاری
• تدوین: هایده صفی‌یاری
• طراح صحنه و لباس: کیوان مقدم
• چهره‌پرداز: مهرداد میرکیانی
• آهنگساز: ستار اورکی
• صدابردار: محمود سماک‌باشی
• صداگذار: محمدرضا دلپاک
• مدیر تولید: حسن مصطفوی
• دستیار اول کارگردان و برنامه‌ریز: حمیدرضا قربانی
• مشاور هنری و ناظر کیفی: حسن بلخاری
• طراح پوستر: علیرضا نصرتی

تولید

مراحل تولید

ساخت فیلم سینمایی جدایی نادر از سیمین با سرمایه‌گذاری بانک پاسارگاد کلید خورد. به گفته اصغر فرهادی، هزینه ساخت این فیلم معادل دو فیلم سینمایی مرسوم بود و سرمایه‌گذار هیچ‌گونه دخالت یا تبلیغی در محتوای فیلم اعمال نکرد. فیلم‌نامه این اثر در مدت سه ماه نوشته شد و فیلم‌برداری آن با یک دوربین انجام گرفت.

اکران و نمایش

اکران این فیلم در ایران از اسفند ۱۳۸۹ش آغاز شد. اکران بین‌المللی فیلم در فرانسه از ۱۸ خرداد ۱۳۹۰ش (۸ ژوئن ۲۰۱۱م) توسط کمپانی «ممنتو فیلمز» با ۱۰۶ سالن سینما آغاز شد و سپس به ۱۴۶ سالن افزایش یافت. نمایش این فیلم در آلمان، انگلستان، بلژیک، ترکیه، ایتالیا، نروژ، برزیل، پاکستان و ایالات متحده آمریکا نیز دنبال شد.

بازخورد

فروش و استقبال

این فیلم در ۳۰ روز نخست اکران در ۳۰ سینمای تهران، به فروشی معادل ۱ میلیارد و ۴۰۵ میلیون تومان دست یافت. مجموع فروش گیشه داخلی این اثر از مرز ۳ میلیارد تومان عبور کرد. فروش جهانی فیلم تا اردیبهشت ۱۳۹۱ش به ۱۹ میلیون و ۸۳۶ هزار دلار رسید که ۷ میلیون و ۳۶ هزار دلار آن مربوط به آمریکای شمالی و ۱۲ میلیون و ۸۰۰ هزار دلار مربوط به سایر کشورها بود. پس از موفقیت در جوایز اسکار، فروش هفتگی فیلم در آمریکای شمالی ۱۷۳٫۵ درصد افزایش یافت.

نقد و بررسی

نقد هنری

روزنامه اسکاتمن در تحلیلی، فیلم را دارای تعلیقی اخلاقی و ساختاری پویا و مشابه آثار آلفرد هیچکاک توصیف نمود که تماشاگر را بدون پاسخ قطعی رها می‌کند. کاربران سایت فرانسوی الوسینه نیز با اعطای امتیاز ۴٫۱ از ۵، ساختار روایی و درس‌های فلسفی موجود در گره‌افکنی‌های داستان را ستودند. در مقابل، مسعود فراستی فرم فیلم را ضعیف دانست و وجود دو حفره در فیلم‌نامه شامل عدم نمایش صحنه تصادف و سکوت دختر دربارهٔ پول را از نقاط ضعف ساختاری آن برشمرد.

نقد اجتماعی

پرویز امینی در تحلیلی جامعه‌شناختی، سکانس افتتاحیه فیلم را طرح فرضیه عدم امکان زیست اخلاقی در جامعه ایران دانست که خروج از کشور را به عنوان تنها راهکار مطرح می‌سازد. وی تقابل نادر و راضیه را نماد مواجهه اخلاق مدرنِ کانتی با اخلاق متشرعانه سنتی ارزیابی نمود. همچنین برخی منتقدان، فضای داستان را بازتابی از فشارها و تنش‌های کلان‌شهر تهران و بازنمایی سردرگمی نسل جوان در میان سنت و مدرنیته دانستند.

نقد سیاسی

عضو شورای تبیین مواضع سازمان بسیج دانشجویی، فیلم را همسو با سیاست‌های غربی و القاکننده ضرورت مهاجرت ارزیابی کرد. مسعود فراستی نیز فیلم را ارائه‌دهنده تصویری اگزوتیک از جامعه ایران دانست که در خدمت فضاسازی‌های سیاسی و تحریمی علیه کشور قرار دارد.

حاشیه‌ها

در زمان ساخت، پروانه ساخت فیلم برای مدتی لغو شد اما متعاقباً فیلم‌برداری از سر گرفته شد. هم‌زمان با اکران نوروزی ۱۳۹۰ش، رقابت فشرده‌ای میان این فیلم و اثر مسعود ده‌نمکی یعنی اخراجی‌ها ۳ در گیشه شکل گرفت.

جوایز و افتخارات

مهم‌ترین جوایز دریافتی این فیلم عبارتند از:

• جایزه اسکار بهترین فیلم غیرانگلیسی‌زبان (۲۰۱۲م)
• نامزدی جایزه اسکار بهترین فیلم‌نامه غیراقتباسی برای اصغر فرهادی (۲۰۱۲م)
• جایزه گلدن گلوب بهترین فیلم غیرانگلیسی‌زبان (۲۰۱۲م)
• خرس طلایی بهترین فیلم از جشنواره فیلم برلین (۲۰۱۱م)
• خرس نقره‌ای بهترین گروه بازیگران مرد و بهترین گروه بازیگران زن از جشنواره فیلم برلین (۲۰۱۱م)
• سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی، بهترین فیلم‌نامه، بهترین فیلم‌برداری، بهترین صدابرداری و بهترین فیلم از نگاه تماشاگران در جشنواره فیلم فجر (۱۳۸۹ش)
• جایزه بهترین فیلم خارجی از انجمن نویسندگان سینمای ترکیه