خط فرضی

خط فرضی فیلمی سینمایی به نویسندگی و کارگردانی فرنوش صمدی و تهیه‌کنندگی علی مصفا محصول سال ۱۳۹۸ش است. این فیلم نخستین تجربه فیلم بلند سینمایی فرنوش صمدی محسوب می‌شود و بازیگرانی چون سحر دولتشاهی، پژمان جمشیدی، حسن پورشیرازی و آزیتا حاجیان در آن به ایفای نقش پرداخته‌اند. این اثر نخستین بار در شهریور ۱۳۹۹ش در جشنواره بین‌المللی فیلم تورنتو به نمایش درآمد و سپس در بهمن ۱۳۹۹ش در جشنواره فیلم فجر حضور یافت.

داستان فیلم

سارا امیری معلمی در مدرسه‌ای در تهران است که رازدار و مورد اعتماد دانش‌آموزانش محسوب می‌شود. او به همراه همسرش حامد و دختر خردسالشان رها، به یک عروسی در شمال ایران دعوت می‌شوند. حامد به دلیل مشغله و سفر کاری با این سفر مخالفت کرده و سارا و دخترش را از رفتن بازمی‌دارد. پس از حرکت حامد به سفر کاری، سارا مخفیانه همراه با دخترش عازم شمال می‌شود و در عروسی شرکت می‌کند. در این سفر اتفاقی ناگوار رخ می‌دهد که به درگذشت دختر خردسالشان می‌انجامد. سارا برای پنهان کردن سفر ناخواسته و سرپوش گذاشتن بر اتفاق پیش‌آمده، به دروغ و پنهان‌کاری متوسل می‌شود و این امر سلسله‌ای از مشکلات و بحران‌های بعدی را برای او ایجاد می‌کند.

در قصه فرعی فیلم نیز به موضوع بارداری یکی از دانش‌آموزان سارا در مدرسه و اقدام وی به مصرف قرص به‌قصد خودکشی پرداخته شده است.

عوامل فیلم

بازیگران

• سحر دولتشاهی در نقش سارا امیری
• پژمان جمشیدی در نقش حامد
• حسن پورشیرازی
• آزیتا حاجیان
• امیررضا رنجبران
• صدف عسگری
• محمد حیدری
• آیلین جاهد (بازیگر خردسال در نقش رها)
• نوید بانی
• نوا نعمتی
• کتایون سالکی
• دُرِه هِلالات
• مانیکا درخشنده
• رؤیا سلیمی
• هادی افتخارزاده
• صفورا کاظم پور
• آیدین شفایی
• البرز آیینی
• میلاد شیبانی
• عارف برهمن
• حامد توکلی
• سروین ضابطیان
• پردیس شیروانی
• رامتین موید پور
• عرفان افشاری پور

عوامل تولید

• نویسنده و کارگردان: فرنوش صمدی
• تهیه‌کننده: علی مصفا
• مشاور کارگردان: مانی حقیقی
• سرمایه‌گذار: درسای شفیعی
• جانشین تهیه‌کننده و مجری طرح: ماهان حیدری
• مدیر فیلم‌برداری: مسعود سلامی
• تدوین‌گر: میثم مولایی
• صداگذار: امیرحسین قاسمی
• آهنگساز: پیمان یزدانیان
• صدابردار: امیر نوبخت
• طراح گریم: مهرداد میرکیانی
• طراح صحنه: سیامک کاری‌نژاد
• طراح لباس: سارا خالدی
• مدیر تولید: جواد راهزانی
• برنامه‌ریز و دستیار اول کارگردان: چاوش هنرآموز
• جانشین تولید و سرپرست گروه تولید: سعید مسرور
• عکاس: حبیب مجیدی
• منشی صحنه: غزل رشیدی
• برنامه‌ریز بخش شمال: آرش نعیمیان
• طراح جلوه‌های ویژه میدانی: آرش آقابیک
• جلوه‌های ویژه بصری: بیتا اخلاقی و سینا قویدل
• اصلاح رنگ و نور: فرهاد قدسی (استودیو فام)
• مدیر رسانه: علی پاکزاد
• مدیر تبلیغات مجازی: محمد حیدری

تولید

مراحل تولید

فیلم‌برداری فیلم سینمایی خط فرضی پس از پیش‌تولید، در تهران و مناطقی از شمال ایران انجام شد. این فیلم نخستین اثر بلند سینمایی فرنوش صمدی پس از ساخت بیش از ۱۰ فیلم کوتاه از جمله سکوت، نگاه و نقش است. فرنوش صمدی ایده این فیلم را بر اساس یک داستان واقعی که ۱۰ سال پیش از ساخت اثر برای یکی از دوستانش رخ داده بود شکل داد و آن را به عنوان اپیزود نخست از یک سه‌گانه دربارهٔ دروغ، پنهان‌کاری و عذاب وجدان طراحی کرد. مراحل فنی فیلم در مرداد ۱۳۹۹ش به پایان رسید. پروانه نمایش این اثر در ۳۰ مرداد ۱۳۹۹ش از سوی شورای پروانه نمایش سازمان امور سینمایی صادر شد.

اکران و نمایش

نخستین نمایش جهانی فیلم سینمایی خط فرضی در شهریور ۱۳۹۹ش (سپتامبر ۲۰۲۰م) در بخش مسابقه فیلم‌های اول و دوم «اکتشافات» (Discoveries) در چهل و پنجمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم تورنتو در کانادا به صورت حضوری و آنلاین رقم خورد. نخستین نمایش اروپایی فیلم در مهر ۱۳۹۹ش در شصت و چهارمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم لندن (BFI) انجام شد. سومین حضور جهانی فیلم در آبان ۱۳۹۹ش در شصت و پنجمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم وایادولید (سمینسی) در اسپانیا بود. این اثر همچنین در ۳۰ آبان ۱۳۹۹ش (۲۰ نوامبر ۲۰۲۰م) با عنوان «قانون ال۱۸۰ درجه» (۱۸۰° Rule) و درجه سنی +۱۵ در هشتمین جشنواره فیلم اجیال در دوحه قطر و نیز در جشنواره فیلم توفی در لهستان به نمایش درآمد.

در ایران، این فیلم در بهمن ۱۳۹۹ش در بخش مسابقه سودای سیمرغ سی و نهمین دوره جشنواره فیلم فجر به نمایش درآمد. بر اساس آیین‌نامه جشنواره و مصوبه دبیر وقت، به دلیل حضور قبلی اثر در جشنواره‌های بین‌المللی، فیلم از داوری در دو بخش بهترین فیلم و بهترین کارگردانی خارج شد اما در سایر بخش‌ها داوری گردید.

برنامه‌ریزی برای اکران عمومی فیلم به دلیل شرایط شیوع کرونا و افت مخاطبان سینما بارها به تعویق افتاد. پس از انتشار نسخه غیرقانونی و قاچاق فیلم در فضای مجازی در اردیبهشت ۱۴۰۲ش، شورای صنفی نمایش قرارداد سرگروهی آن را با پخش «خانه فیلم» به سرگروهی پردیس هنر شهرآفتاب شیراز ثبت کرد و اکران عمومی آن آغاز گردید.

بازخورد

فروش و استقبال

فیلم خط فرضی پس از اکران‌های بین‌المللی در بیش از ۲۵ جشنواره جهانی از جمله تورنتو، لندن، وایادولید، گوآ، قطر، تایپه، استانبول، ویلادوکند، بیروت و مسکو به نمایش درآمد. در ایران، اکران عمومی فیلم پس از انتشار نسخه قاچاق در اردیبهشت ۱۴۰۲ش آغاز شد.

نقد و بررسی

نقد هنری

منتقدان سینمایی به بازی درون‌گرا و کنترل‌شده پژمان جمشیدی اشاره کردند که تصویر نقش‌های کمدی پیشین او را تغییر داده است. همچنین بازی سحر دولتشاهی در ایفای نقش سارا امیری و بازی حسن پورشیرازی و آزیتا حاجیان مورد توجه قرار گرفت. فیلم‌برداری مسعود سلامی با استفاده از نورپردازی و فیلترهای سرد و طراحی صحنه سیامک کاری‌نژاد نیز از نقاط مثبت فنی اثر ارزیابی شد. در مقابل، کاستی‌های فیلم‌نامه در پرده دوم و سوم، ریتم کند، عدم پرداخت کامل شخصیت حامد و الگوبرداری غیرمنسجم از سینمای اصغر فرهادی مورد نقد منتقدان قرار گرفت.

نقد اجتماعی

فیلم خط فرضی به عنوان اثری دربارهٔ دروغ، پنهان‌کاری و عواقب عدم گفت‌وگو در خانواده توصیف شده است. برخی منتقدان بر این باور بودند که فیلم به جای ارائه تحلیل عمیق از حقوق و مسائل زنان در ایران، در حد طرح یک ایده باقی مانده و نتوانسته مسئله کاراکتر اصلی را تعمیم‌پذیر سازد.

نقد سیاسی

در حوزه نقد سیاسی-رسانه‌ای، برخی بازخوردها به نحوه بازنمایی مناسبات خانوادگی و اجتماعی در فیلم و چالش‌های اخذ پروانه نمایش و حضورهای بین‌المللی آثار سینمایی پرداخته‌اند.

حاشیه‌ها

در دی ۱۳۹۹ش، مهدی کوهیان نماینده تام‌الاختیار درسای شفیعی (سرمایه‌گذار ۱۰۰ درصدی و مالک ۹۰ درصدی فیلم) اعلام کرد که به دلیل اختلافات مالی و حقوقی رفع‌نشده با علی مصفا (تهیه‌کننده) و عدم رؤیت فیلم توسط سرمایه‌گذار، حضور آن در سی و نهمین جشنواره فیلم فجر غیرقانونی است و خواستار خروج اثر شد. در ۹ بهمن ۱۳۹۹ش، با میانجی‌گری مسئولان سازمان سینمایی و خانه سینما و توافق سرمایه‌گذار و تهیه‌کننده، مشکل حل شد و فیلم در جشنواره باقی ماند.

همچنین در نشست خبری فیلم در ۱۸ بهمن ۱۳۹۹ش در مرجع رسانه‌های جشنواره فیلم فجر، انتقاد تند و هجوم لفظی یکی از خبرنگاران خطاب به پژمان جمشیدی مبنی بر «تلاش برای دیده شدن به هر قیمتی» با واکنش و دفاع آزیتا حاجیان از بازی او و تشویق حاضرین در سالن همراه شد.

جوایز و افتخارات

سال	رویداد / جشنواره	بخش / رده	دریافت‌کننده	نتیجه	منبع
۱۳۹۹ / ۲۰۲۰م	جشنواره بین‌المللی فیلم وایادولید (دوره ۶۵)	مسابقه فیلم‌های اول و دوم (Meeting Point)	فرنوش صمدی	برنده
۱۴۰۰ / ۲۰۲۱م	جشنواره بین‌المللی فیلم زنان بیروت	مسابقه فیلم‌های بلند	فرنوش صمدی	برنده
۱۴۰۰ / ۲۰۲۱م	جشنواره بین‌المللی فیلم زنان بیروت	مسابقه فیلم‌های بلند	گروه بازیگران (سحر دولتشاهی، پژمان جمشیدی، حسن پورشیرازی، آزیتا حاجیان، امیررضا رنجبران، صدف عسگری، محمد حیدری، آیلین جاهد)	برنده
۱۳۹۹ / ۲۰۲۱م	جشنواره فیلم فجر (دوره ۳۹)	بهترین بازیگر نقش مکمل مرد	پژمان جمشیدی	نامزدشده
۱۳۹۹ / ۲۰۲۱م	جشنواره فیلم فجر (دوره ۳۹)	بهترین بازیگر نقش مکمل زن	آزیتا حاجیان	نامزدشده