شیدا

فیلم سینمایی شیدا فیلمی ایرانی در ژانر عاشقانه و جنگی به کارگردانی کمال تبریزی و نویسندگی رضا مقصودی است که در سال ۱۳۷۷ش تولید شد. در این فیلم لیلا حاتمی و پارسا پیروزفر نقش‌های اصلی را ایفا کرده‌اند. داستان فیلم دربارهٔ رزمنده‌ای به نام فرهاد است که در جریان جنگ ایران و عراق مجروح شده و در بیمارستانی صحرایی با پرستاری به نام شیدا آشنا می‌شود.

داستان فیلم

فرهاد هرندی، تنها پسر یک خانواده مرفه، در سال‌های پایانی جنگ ایران و عراق مشمول خدمت سربازی می‌شود. پدرش با استفاده از نفوذ خود او را به پادگانی امن منتقل می‌کند تا از خط مقدم دور بماند، اما فرهاد پس از پایان دوره آموزشی، بدون اطلاع خانواده داوطلب پست پیام‌رسانی می‌شود که مستلزم رفت‌وآمدهای مداوم به خط مقدم است. فرهاد در یکی از این رفت‌وآمدها از ناحیه دست، چشم و سینه مجروح شده و به بیمارستانی جنگی منتقل می‌شود.

در بیمارستان، چشمان فرهاد به دلیل جراحت بسته است و درد شدیدی را تحمل می‌کند. به سفارش رزمنده مجروح دیگری به نام رضا امانی، پرستاری به نام شیدا فاطمی برای تسکین درد فرهاد، آیاتی از سوره مزمل را از قرآن برای او قرائت می‌کند. قرائت شیدا درد فرهاد را آرام می‌کند و تدریجاً پیوندی عاطفی میان آن دو شکل می‌گیرد. فرهاد با نوشتن یادداشتی در حاشیه قرآنش به شیدا ابراز علاقه می‌کند و از او می‌خواهد اگر احساس مشابهی دارد قرآن را به عنوان یادگار بردارد.

مرخص شدن ناگهانی فرهاد از بیمارستان منجر به جدایی آن‌ها می‌شود. فرهاد برای یافتن شیدا به جبهه بازمی‌گردد، اما با پذیرش قطعنامه ۵۹۸ جنگ پایان می‌یابد و کار جستجو دشوار می‌شود. فرهاد به اصرار خانواده‌اش با دختری مرفه به نام سیما عقد می‌کند که قصد مهاجرت از ایران را دارد. وقتی مشخص می‌شود ترکش سمی در سینه فرهاد عوارض وخیمی دارد، نامزدش او را ترک کرده و به خارج از کشور می‌رود. فرهاد دوباره در بیمارستانی که شیدا در آن پرستار است بستری می‌شود. شیدا ابتدا خود را پنهان می‌کند، اما به اصرار مادر فرهاد با قرائت قرآن و به مدد نیروی عشق، زندگی را به فرهاد بازمی‌گرداند.

عوامل فیلم

بازیگران

• لیلا حاتمی در نقش شیدا فاطمی
• پارسا پیروزفر در نقش فرهاد هرندی
• بهزاد فراهانی در نقش پدر فرهاد
• محمدرضا شریفی‌نیا در نقش رضا امانی
• نادیا دلدار گلچین در نقش خانم هرندی (مادر فرهاد)
• کمند امیرسلیمانی در نقش سیما
• زهرا سعیدی در نقش مادر شیدا
• جمشید اسماعیل‌خانی در نقش فاضل
• گوهر خیراندیش در نقش مادر سیما
• آرش تاج تهرانی
• اکرم محمدی در نقش پزشک
• حسین راضی
• هدایت‌الله نوید
• خسرو فرخ‌زادی
• ترانه طلیعه نوری
• صدف دهقانی
• حسین فرهمند
• رضا عباسی
• محمد کلاهدوز
• امیر دهقانی

عوامل تولید

• کارگردان: کمال تبریزی
• نویسنده: رضا مقصودی
• مدیر فیلم‌برداری: محمد آلادپوش
• آهنگساز: بابک بیات
• تدوین: حسین زندباف
• مجری طرح: محمدرضا تخت‌کشیان
• مدیر تولید: اردشیر ایران‌نژاد
• طراح چهره‌پردازی: فرید کشن‌فلاح، محبوبه اسکندری
• طراح صحنه: محمدعلی نجفی
• صدابردار صحنه: محمود سماک‌باشی
• صداگذاری و میکس: محسن روشن
• برنامه‌ریز و دستیار کارگردان: ناصر رفاعی
• مشاور کارگردان: محمدعلی نجفی
• عکاس: حافظ احمدی
• طراح پوستر: بهزاد خورشیدی
• ساخت آنونس: کامران قدکچیان
• جلوه‌های ویژه: رضا رستگار، مصطفی رستگاری

تولید

مراحل تولید

فیلم‌نامه شیدا توسط رضا مقصودی نوشته شد. ابتدا قرار بود محمدعلی نجفی این فیلم را کارگردانی کند و مقصودی تمایل داشت سیف‌الله داد ساخت آن را بر عهده بگیرد، اما پس از کنار کشیدن سیف‌الله داد و به دلیل شرایط تولید در حوزه هنری، کمال تبریزی کارگردانی فیلم را بر عهده گرفت. این فیلم محصول سال ۱۳۷۷ش است.

اکران و نمایش

فیلم شیدا در سال ۱۳۷۸ش در سینماهای ایران اکران شد. بر اساس آمار رسمی، این فیلم با جذب ۱٬۰۷۶٬۸۸۲ نفر تماشاچی و میانگین قیمت بلیت ۲٬۶۲۱ ریال، به فروش کل ۲٬۸۲۲٬۲۹۱٬۵۰۰ ریال دست یافت و در رتبه هشتم پرفروش‌ترین فیلم‌های ایرانی اکران شده در سال ۱۳۷۸ش قرار گرفت.

بازخورد

فروش و استقبال

استقبال مخاطبان از فیلم شیدا منجر به ثبت بیش از یک میلیون تماشاچی و قرار گرفتن آن در میان ۱۰ فیلم پرفروش سال ۱۳۷۸ش شد.

نقد و بررسی

نقد هنری

مهرزاد دانش، منتقد سینما، مضمون فیلم را لطیف دانسته و تمرکز بر عنصر صدا و قرائت آیات سوره مزمل را موجب ایجاد حسی معنوی در داستان دانسته است. او همچنین بازی لیلا حاتمی را ستوده و با استناد به اظهارات خود حاتمی، به تمایز میان شخصیت معصوم «شیدا» و شخصیت مظلوم «لیلا» در فیلم داریوش مهرجویی اشاره کرده است.

ناصر صفاریان، منتقد سینما، در ماهنامه فیلم (آذر ۱۳۷۸ش) ساختار فیلم‌نامه را دوپاره ارزیابی کرده و نیمه نخست در بیمارستان صحرایی را قوی، اما نیمه دوم را متکی بر تصادف‌های پیاپی دانسته است.

شاهپور عظیمی نیز در یادداشتی در ماهنامه فیلم (خرداد ۱۳۹۵ش) فیلم را اثری ماندگار در ترسیم حرکت از عشق زمینی به عشق معنوی توصیف کرده است.

نقد اجتماعی

فیلم شیدا مواجهه رزمندگان با شرایط جامعه پس از جنگ و تقابل ارزش‌های معنوی با رویکردهای مادی نظیر مهاجرت را نقد و بررسی کرده است.

نقد سیاسی

مهرزاد دانش در نقد خود به نحوه بازنمایی واکنش رزمندگان به پذیرش قطعنامه ۵۹۸ اشاره کرده و نوعی بهت و سرخوردگی معطوف به ناراحتی را در رفتار شخصیت فرهاد تحلیل کرده است.

حاشیه‌ها

تغییر کارگردان اثر از محمدعلی نجفی به کمال تبریزی به دلیل شرایط حوزه هنری از حاشیه‌های پیش از تولید این فیلم بود. همچنین برخی منتقدان به گنجانده شدن خطوط کمدی توسط شخصیت رضا امانی (با بازی محمدرضا شریفی‌نیا) نقد وارد کردند.

جوایز و افتخارات

فیلم شیدا در هفدهمین دوره جشنواره فیلم فجر (۱۳۷۷ش) در سه رشته نامزد دریافت جایزه شد:

• نامزد سیمرغ بلورین بهترین چهره‌پردازی (فرید کشن‌فلاح)
• نامزد سیمرغ بلورین بهترین طراحی صحنه (محمدعلی نجفی)
• نامزد سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول زن (لیلا حاتمی)

این فیلم همچنین در رویدادهای بین‌المللی از جمله جشنواره بین‌المللی فیلم‌های ایرانی در موزه هنرهای زیبای هیوستون، جشنواره بین‌المللی فیلم‌های ایرانی در مرکز فیلم شیکاگو (دوره دهم)، جشنواره هفته فیلم ایران در کاخ فرهنگی شارجه، جشنواره هفته فیلم ایران در دمشق و جشنواره بین‌المللی فیلم بنگلادش (دوره دوم) به نمایش درآمد.

منابع

{پانویس|۲}