چای تلخ

فیلم سینمایی

چای تلخ

کشورایران

زبانفارسی

پوستر چای تلخ

عوامل اصلی

کارگردانناصر تقوایی

تهیه‌کنندهسعید حاجی‌میری

نویسندهناصر تقوایی

فیلمنامهناصر تقوایی

بر اساسداستان کوتاهی از سامرست موام

عوامل فنی

فیلم‌بردارفرهاد صبا

تولید و انتشار

شرکت‌های تولیدسبحان‌فیلم

بازیگران

حسین یاری، مرتضی احمدی، مرضیه وفامهر

چای تلخ یک فیلم سینمایی ناتمام ایرانی در ژانر درام و جنگی به کارگردانی و نویسندگی ناصر تقوایی و تهیه‌کنندگی سعید حاجی‌میری در شرکت سبحان‌فیلم است. این فیلم که داستان مقاومت یک خانواده روستایی مرزی در آغاز جنگ ایران و عراق و مواجهه آنان با یک افسر عراقی را روایت می‌کند، در آبان ۱۳۸۲ش در منطقه اروندکنار و آبادان کلید خورد، اما به دلیل اختلافات مالی و مدیریتی، حساسیت‌های فنی و ممیزی‌های ساختاری در زمستان ۱۳۸۲ش متوقف شد و هرگز به پایان نرسید.

داستان فیلم

در آغاز جنگ ایران و عراق و هجوم ارتش عراق به خاک خوزستان، یک روستای مرزی تخلیه می‌شود. با این حال، یک خانواده بومی شامل یک پیرمرد و پیرزن به دلیل کهولت سن و علاقه فراوان به نخلستان خود، حاضر به ترک روستا نمی‌شوند و همراه نوه خود که دختری جوان و معلم روستا است در زادگاهشان باقی می‌مانند. با ورود اولین سرباز عراقی به روستا، فاجعه‌ای رخ می‌دهد که به عشقی تلخ و یک‌جانبه منتهی می‌گردد. افسر جوان عراقی نمی‌تواند تلخی آن واقعه را از ذهن دختر پاک کند و در نهایت در نبردی تقاص پس می‌دهد.

فیلم‌نامه «چای تلخ» اقتباسی از داستان کوتاهی نوشته سامرست موام است که نام شخصیت‌ها، مکان‌ها و پایان‌بندی آن برای انطباق با فضای جنگ ایران و عراق تغییر یافته است. ناصر تقوایی در کتاب فیلم‌نامه منتشرشده در سال ۱۳۸۲ش در بخش فهرست به این اقتباس اشاره کرده است.

عوامل فیلم

بازیگران

• حسین یاری در نقش افسر عراقی
• مرتضی احمدی در نقش پیرمرد بومی
• مرضیه وفامهر در نقش دختر جوان و معلم روستا

عوامل تولید

• کارگردان و فیلم‌نامه‌نویس: ناصر تقوایی
• تهیه‌کننده: سعید حاجی‌میری
• مدیر تولید: محمدحسن نجم
• مدیر فیلم‌برداری: فرهاد صبا
• مشاور نظامی: اکبر توکلی
• مدیر برنامه‌ریزی: محسن تقوایی
• دستیار کارگردان: امیر مداح
• طراح صحنه: حسن روح‌پروری
• مدیر تدارکات: حسن خضرآبادی
• شرکت سازنده: سبحان‌فیلم
• فرمت و مدت زمان: ۳۵ میلی‌متری، ۱۰۰ دقیقه (پیش‌بینی‌شده)

تولید

تصویری از پشت صحنه فیلم چای تلخ

طرح اولیه تولید «چای تلخ» نخستین‌بار در سال ۱۳۷۶ش با تهیه‌کنندگی حوزه هنری مطرح شد اما در اواخر مرحله دکورسازی متوقف گردید. در نیمه شهریور ۱۳۸۲ش، پیش‌تولید پروژه در شرکت سبحان‌فیلم آغاز شد و دکورسازی روستایی به مساحت دو هکتار شامل کلبه‌ها، مدرسه، قهوه‌خانه و بازارچه در منطقه اروندکنار آبادان انجام گرفت. فیلم‌برداری رسمی اثر پس از عید فطر در نیمه دوم آبان ۱۳۸۲ش کلید خورد.

در جریان ساخت، مشکلات حقوقی مالکیت فیلم‌نامه پیش آمد؛ زیرا حوزه هنری ادعا کرد فیلم‌نامه پیشتر در سال ۱۳۷۶ش به آن‌ها فروخته شده است. سعید حاجی‌میری با پرداخت دو میلیون و ۲۰۰ هزار تومان در بهمن ۱۳۸۲ش حقوق فیلم‌نامه را مجدداً خریداری کرد. از سوی دیگر، انجمن سینمای دفاع مقدس فیلم‌نامه را مردود اعلام کرد و هیچ‌گونه تجهیزات نظامی یا فشنگ مشقی در اختیار گروه قرار نداد که سبب استفاده از اسلحه واقعی با مجوز نیروی انتظامی شد.

فیلم‌برداری تا ضبط حدود ۶۰ دقیقه از زمان فیلم پیش رفت اما حساسیت‌های فوق‌العاده تکنیکی کارگردان، ضبط مکرر برداشت‌ها (تا ۱۷ برداشت برای یک نما)، تعطیلی کار به دلایل جزئی نظیر کار نکردن کبریت‌ها و آتش‌سوزی نخلستان محل فیلم‌برداری، روند تولید را کُند ساخت. پس از ۵ روز توقف کامل ضبط پلان‌ها، تهیه‌کننده در زمستان ۱۳۸۲ش تعطیلی رسمی پروژه را اعلام کرد.

اکران و نمایش

نمایی از فیلم چای تلخ

فیلم سینمایی «چای تلخ» به دلیل عدم اتمام مراحل فیلم‌برداری و فنی، هرگز در سینماها اکران نشد و در هیچ جشنواره‌ای به نمایش درنیامد. در مرداد ۱۳۹۳ش، حجت‌الله ایوبی رئیس سازمان سینمایی پیشنهاد ساخت مجدد فیلم با حمایت ارشاد را مطرح کرد، اما ناصر تقوایی عدم وجود سانسور را شرط کار اعلام نمود و پروژه احیا نشد.

بازخورد

نقد و بررسی

نقد هنری

احمد طالبی‌نژاد منتقد سینما با تمجید از فیلم‌نامه اثر اعلام کرد پس از چند بار مطالعه آن معتقد است در صورت ساخته شدن، می‌توانست به بهترین فیلم جنگی تاریخ سینمای ایران تبدیل شود. همچنین مرتضی احمدی بازیگر فیلم، ابراز افسوس نمود که سینمای ایران از دیدن این اثر محروم شد و دیدن نتیجه نهایی آن را بر پرده سینما، مهم‌ترین آرزوی حرفه‌ای خود بیان کرد.

نقد اجتماعی

فیلم‌نامه «چای تلخ» به بررسی ابعاد انسانی پایداری بومیان خوزستان و عدم ترک زادگاه توسط سالمندان در مواجهه با جنگ می‌پردازد.

نقد سیاسی

سعید عقیقی نویسنده کتاب سینمای تقوایی، توقف «چای تلخ» را در ادامه روند ترور شخصیتی و خانه‌نشین کردن ناصر تقوایی در سینمای ایران تحلیل کرده است. در مقابل، سعید حاجی‌میری انگیزه خود از ساخت فیلم را پاسخ به پرسش‌های نسل جوان دربارهٔ علل دفاع در برابر هجوم دشمن عنوان نمود.

حاشیه‌ها

توقف پروژه منجر به مصاحبه‌های جنجالی و چالش‌های مطبوعاتی میان ناصر تقوایی و سعید حاجی‌میری در روزنامه شرق و رسانه‌های دیگر در سال‌های ۱۳۹۲ش و ۱۴۰۴ش شد. تهیه‌کننده ۱۲ مورد ادعای کارگردان را تکذیب کرد و مواردی چون فروش مال غیر، اقتباس درج‌نشده بر روی جلد و وسواس‌های غیرضروری را مطرح نمود. همچنین آتش‌سوزی در نخلستان محل فیلم‌برداری از دیگر حواشی برجسته تولید بود.