کیف انگلیسی

«کیف انگلیسی» یک مجموعه تلویزیونی تاریخی، سیاسی و درام ایرانی به کارگردانی و نویسندگی سید ضیاءالدین دری و تهیه‌کنندگی حسن بشکوفه است که در سال ۱۳۷۸ خورشیدی تولید و در زمستان سال ۱۳۷۹ خورشیدی در ۱۳ قسمت از شبکه یک سیما پخش شد. داستان این سریال به وقایع سیاسی و اجتماعی ایران در دهه ۱۳۲۰ خورشیدی پرداخته و سیر تحول و اضمحلال یک روشنفکر و روزنامه‌نگار فرنگ‌رفته به نام منصور ادیبان با بازی علی مصفا و ارتباط او با مستانه پیرایش با بازی لیلا حاتمی را در بستر نفوذ سیاسی بریتانیا در ایران روایت می‌کند.

داستان سریال

داستان سریال در دهه ۱۳۲۰ خورشیدی و در دوران موسوم به دهه طلایی آزادی رخ می‌دهد؛ برهه‌ای که با سقوط رضاشاه، جانشینی محمدرضا پهلوی، اشغال ایران در جنگ جهانی دوم و آغاز نفوذ تدریجی آمریکا و بریتانیا در معادلات سیاسی و اقتصادی ایران از جمله مسئله نفت همراه بود. منصور ادیبان، روزنامه‌نگار و تحصیل‌کرده رشته حقوق در فرانسه، پس از بازگشت به وطن، روزنامه «ایران آزاد» را تأسیس می‌کند و به پیشنهاد بزرگان شهر، نامزد انتخابات مجلس شورای ملی می‌شود. او در دوره نخست رقابت‌های انتخاباتی در برابر قدرت اربابان و اشراف منطقه‌ای شکست می‌خورد.

در ادامه، منصور ادیبان با مستانه پیرایش، دختری از طبقه رجال و متمولین، آشنا می‌شود که با حمایت او و ارتباط با هوشنگ جاوید، زمینه پیروزی منصور در دوره بعدی انتخابات مجلس شورای ملی فراهم می‌گردد. ورود به عرصه قدرت سیاسی، منصور ادیبان را دستخوش تغییرات اساسی در تفکرات اولیه و آرمان‌های استقلال‌طلبانه می‌سازد و او تحت تأثیر تطمیع و هدایت جریان‌های وابسته به بریتانیا، از آرمان‌های مبارزاتی خود فاصله می‌گیرد. در سکانس‌های پایانی سریال، منصور ادیبان همراه با جمعی از نمایندگان مجلس در حالی که کیف‌های چرمی انگلیسی به نشانه وابسته شدن در دست دارند، وارد مجلس پانزدهم می‌شوند و هم‌زمان سرود ای ایران پخش می‌گردد. سکانس پایانی سریال نیز وداع مستانه با منصور ادیبان در زمین تنیسی را نشان می‌دهد که اطراف آن توسط نیروهای آمریکایی اشغال شده است.

عوامل سریال

بازیگران

• علی مصفا در نقش منصور ادیبان
• لیلا حاتمی در نقش مستانه پیرایش
• محمدرضا شریفی‌نیا در نقش هوشنگ جاوید
• سیروس گرجستانی در نقش بهادرخان
• فرهاد اصلانی
• رضا کیانیان در نقش روحانی شهر
• قطب‌الدین صادقی در نقش آقای پیرایش
• حسام نواب‌صفوی در نقش پرویز افراشته
• صبا کمالی
• پیمان شریعتی
• جعفر بزرگی در نقش حاج‌آقا شکرریز
• منصور والامقام در نقش ادیبان (پدر منصور)
• فاطمه طاهری در نقش خانم ادیبان
• مهدی تقینیا در نقش سیامک ساسان
• پرویز بشردوست در نقش قاضی دادگاه
• فاطمه نوری
• فرشید ابراهیمیان
• عبدالله اسفندیاری
• حسام هنرمند
• حسن حسینیان

عوامل تولید

• نویسنده و کارگردان: سید ضیاءالدین دری (بر اساس طرح اولیه سید محمدتقی دری)
• تهیه‌کننده: حسن بشکوفه
• مدیر فیلمبرداری: عظیم جوانروح
• آهنگساز: فرهاد فخرالدینی
• خواننده تیتراژ پایانی: علیرضا قربانی
• مسئول انتخاب بازیگران: محمدرضا شریفی‌نیا
• تدوین: سید ضیاءالدین دری

تولید

مراحل تولید

سید ضیاءالدین دری طرح اولیه فیلم‌نامه «کیف انگلیسی» را از پدرش سید محمدتقی دری ایده گرفت و نخستین‌بار نسخه سینمایی آن را در سال ۱۳۷۲ خورشیدی به نگارش درآورد. روند ساخت سریال در سال ۱۳۷۸ خورشیدی به تهیه‌کنندگی حسن بشکوفه آغاز شد. هم‌زمانی دوره تصویربرداری سریال با انتخابات مجلس در کشور، بر توجه عمومی به این اثر افزود.

در طراحی درام، برای حفظ جذابیت قصه‌گویی تاریخی در ۱۳ قسمت، نقاط عطف فرعی در فواصل مشخص زمانی در فیلم‌نامه تعبیه شد و دیالوگ‌ها به گونه‌ای به نگارش درآمدند که علاوه بر حفظ روانی زبان محاوره‌ای، از پیچیدگی‌های ادبی استیلیزه آثار تاریخی فاصله بگیرند. سید ضیاءالدین دری در برنامه تلویزیونی «هفت» در آبان ۱۳۹۵ خورشیدی اعلام کرد که نسخه نهایی سریال «کیف انگلیسی» تنها ۳ ثانیه دچار ممیزی شده است، اگرچه سه قسمت ابتدایی ناظر بر رابطه عاشقانه دو کاراکتر اصلی در مراحل اکران اولیه حذف گردید.

اکران و نمایش

پخش نخست سریال «کیف انگلیسی» در زمستان سال ۱۳۷۹ خورشیدی از شبکه یک سیما انجام شد و تا پیش از نوروز ۱۳۸۰ خورشیدی به طول انجامید. این مجموعه بارها از شبکه‌های مختلف صدا و سیما بازپخش شده است؛ از جمله در دی ۱۳۹۳ خورشیدی، اردیبهشت ۱۳۹۲ خورشیدی و تیر ۱۳۹۹ خورشیدی از شبکه آی‌فیلم، در خرداد ۱۳۹۸ خورشیدی هر شب ساعت ۲۴ از شبکه چهار سیما، در تیر ۱۳۹۵ خورشیدی از شبکه افق و در مرداد ۱۳۹۷ خورشیدی از شبکه شما روی آنتن رفت. همچنین این سریال از تیر ۱۳۹۹ خورشیدی با دوبله عربی از کانال عربی شبکه آی‌فیلم پخش گردید.

بازخورد

فروش و استقبال

پخش سریال «کیف انگلیسی» با استقبال گسترده مخاطبان عام و خاص همراه شد، به گونه‌ای که آمار بینندگان آن بیش از گروه سنی بالای ۲۰ سال پیش‌بینی‌شده خردسالان و نوجوانان بالای ۱۲ سال را نیز دربر گرفت. این سریال نخستین تجربه حضور علی مصفا و لیلا حاتمی در قاب تلویزیون به‌شمار می‌رفت.

نقد و بررسی

نقد هنری

مهرزاد دانش منتقد سینما و تلویزیون هماهنگی گروه سازنده، میزانسن‌ها، تدوین سریع و کارکرد موسیقی فرهاد فخرالدینی را از عوامل موفقیت سریال دانسته است. فرهاد فخرالدینی در موسیقی تیتراژ و متن سریال از قطعات قدیمی موسیقی ایرانی شامل رِنگ «پریچهر و پریزاد» درویش‌خان، پیش‌درآمد اصفهان رضا محجوبی و والسموسیو لومر استفاده کرد و تصنیف «گشته خزان» ساخته عباس شاپوری با ترانه تورج نگهبان و با صدای علیرضا قربانی را در تیتراژ پایانی به کار برد. آلبوم مستقل موسیقی این سریال نیز به بازار عرضه شد.

نقد اجتماعی

به گزارش خبرگزاری آنا، این سریال را می‌توان مرثیه‌ای بر فعالیت روشنفکران بیگانه با جامعه دانست که نشان‌دهنده فاصله گرفتن نخبگان از مطالبات مردم است. همچنین نقد نظام ارباب و رعیتی و تبعات اجتماعی آن از محورهای پررنگ سریال برشمرده شده است.

نقد سیاسی

روزنامه کیهان سریال «کیف انگلیسی» را پیش‌بینی‌کننده جریان نفوذ سیاسی و بازگوکننده نحوه وابستگی برخی گروه‌های شبه‌روشنفکری به قدرت‌های خارجی دانسته است.

حاشیه‌ها

هم‌زمانی پخش سریال «کیف انگلیسی» در سال ۱۳۷۹ خورشیدی با دوره مجلس ششم شورای اسلامی، باعث ایجاد واکنش‌ها و انتقاداتی از سوی برخی نمایندگان مجلس وقت گردید که دیالوگ‌ها و تم سریال را طعنه‌ای به عملکرد خود تلقی می‌کردند. اصطلاح «کیف انگلیسی» پس از پخش این سریال به واژه‌ای کنایی در ادبیات سیاسی ایران برای توصیف وابستگی سیاسی بدل گشت.

ساخت فصل دوم این سریال قرار بود انجام شود، اما به دلیل عدم توافق رسانه ملی با کارگردان و عدم تمایل بازیگران اصلی برای همکاری مجدد منتفی گردید.

جوایز و افتخارات

هم‌زمان با برگزاری جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت، از سید ضیاءالدین دری به عنوان خالق مجموعه تلویزیونی «کیف انگلیسی» تجلیل به عمل آمد.

جدول جوایز و تقدیرهای مجموعه تلویزیونی کیف انگلیسی

رویداد / جشنواره	بخش / نوع تقدیر	دریافت‌کننده	نتیجه
جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت	تجلیل ویژه از خالق اثر	سید ضیاءالدین دری	برنده